Tại lối vào phòng triển lãm tại Trung tâm Trải nghiệm Dokdo, nơi đang diễn ra triển lãm đặc biệt “Một bản đồ, hai góc nhìn” nhân kỷ niệm 20 năm thành lập Quỹ Lịch sử Đông Bắc Á, một nhóm khách tham quan có vẻ như là một gia đình đang tìm hiểu các tấm bản đồ cổ phương Tây. (Ảnh: Park Daejin / Korea.net)
Bài viết từ Lee Ji Yae và Yoon Sojung
Triều đại Joseon đã ghi chép và quản lý hai đảo Ulleungdo và Dokdo như thế nào?
Một triển lãm đang diễn ra tại Seoul mang đến lời giải đáp rõ ràng cho câu hỏi này. Đó là triển lãm đặc biệt “Một tấm bản đồ, hai góc nhìn”, được tổ chức tại Trung tâm Trải nghiệm Dokdo ở quận Yeongdeungpo, Seoul, nhân kỷ niệm 20 năm thành lập Quỹ Lịch sử Đông Bắc Á. Kéo dài đến ngày 29/11, triển lãm giới thiệu nhiều tư liệu lịch sử quý giá, trong đó có 57 tấm bản đồ thuộc bộ sưu tập của tổ chức này, các bản đồ thám hiểm của phương Tây và bản đồ quản lý lãnh thổ của triều đại Joseon. Những tư liệu này phản ánh sự thay đổi trong nhận thức về bán đảo Triều Tiên và các hòn đảo xung quanh qua từng thời kỳ lịch sử.
Triều đại Joseon chú trọng việc lập bản đồ nhằm nắm bắt và quản lý lãnh thổ một cách có hệ thống. Triều đình đã cử các quan viên phụ trách tuần tra và khảo sát đến đảo Ulleungdo để tìm hiểu địa hình, môi trường tự nhiên và dấu vết cư trú, sau đó báo cáo kết quả về chính quyền trung ương. Những thông tin thu thập được đã được ghi chép trong các bản đồ và tài liệu suốt khoảng 200 năm, từ năm 1694 đến năm 1894.
Hiện vật thu hút sự chú ý nhất tại triển lãm lần này là “Bản đồ đảo Ulleungdo” (Ulleungdodo), thuộc bộ sưu tập của Quỹ Văn hóa Nghệ thuật Kansong, lần đầu tiên được công bố trước công chúng. Đây được đánh giá là tư liệu bản đồ có niên đại sớm nhất ghi lại hoạt động tuần tra, khảo sát của các quan viên được triều đình Joseon cử đến đảo Ulleungdo nhằm quản lý hòn đảo này. Bản đồ được cho là ra đời trước cả “Bản đồ địa hình đảo Ulleungdo” (Ulleungdo Dohyeong), được vẽ vào năm 1711 và trước đây được xem là bản đồ cổ nhất về đảo Ulleungdo.
“Bản đồ đảo Ulleungdo” ghi lại chi tiết kết quả khảo sát thực địa, bao gồm địa hình hòn đảo, những cánh rừng tre và dấu vết cư trú của con người. Giám tuyển Kim Bo young cho biết: “Phần lớn các chi tiết được thể hiện trên bản đồ đều trùng khớp với những ghi chép trong ‘Ulleungdo Sajeok’ (Sử tích đảo Ulleungdo), tài liệu ghi lại cuộc khảo sát đảo Ulleungdo vào năm 1694”.
“Bản đồ đảo Ulleungdo” (thuộc bộ sưu tập của Quỹ Văn hóa Nghệ thuật Kansong), lần đầu tiên được công bố tại triển lãm đặc biệt “Một bản đồ, hai góc nhìn” nhân kỷ niệm 20 năm thành lập Quỹ Lịch sử Đông Bắc Á, diễn ra tại Trung tâm Trải nghiệm Dokdo, cùng tài liệu “Sử tích đảo Ulleungdo” do Jang Han-sang ghi chép. (Ảnh: Park Daejin / Korea.net)
Giám tuyển Kim cho biết tên địa danh và cách thể hiện hòn đảo trên bản đồ cũng là những manh mối quan trọng giúp xác định niên đại của bản đồ. Bà giải thích: “So với ‘Bản đồ địa hình đảo Ulleungdo’ (Ulleungdo Dohyeong), trong đó các địa danh được ghi rõ ràng và cụ thể, ‘Bản đồ đảo Ulleungdo’ (Ulleungdodo) có cách ghi địa danh chưa rõ ràng. Đây là một trong những căn cứ cho thấy tấm bản đồ này được vẽ vào thời kỳ sớm hơn”.
Bà nói thêm: “Tài liệu ‘Sử tích đảo Ulleungdo’ còn ghi chép việc quan sát một hòn đảo nằm trên vùng biển phía đông Ulleungdo, tức đảo Dokdo. Điều này cho thấy triều đại Joseon đã nhận thức Dokdo là một phần lãnh thổ của mình và tiến hành quản lý hòn đảo này”. Qua đó, bà nhấn mạnh mối liên hệ mật thiết giữa hai đảo Ulleungdo và Dokdo.
Ngoài ra, khách tham quan còn có thể tìm hiểu nhiều tư liệu phong phú cho thấy triều đại Joseon đã ghi chép thông tin về lãnh thổ một cách có hệ thống, dựa trên các tài liệu do nhà nước chủ trì biên soạn và kết quả khảo sát thực địa.
Triển lãm không chỉ giới thiệu cách nhìn của triều đại Joseon mà còn phản ánh sự thay đổi trong nhận thức của phương Tây về bán đảo Triều Tiên. Trên một số bản đồ phương Tây thời kỳ đầu, bán đảo Triều Tiên được vẽ như một hòn đảo hoặc một vùng đất tách rời khỏi lục địa. Đến năm 1735, trên bản đồ Joseon do nhà bản đồ học người Pháp Jean-Baptiste Bourguignon d'Anville thực hiện, đường nét của bán đảo Triều Tiên đã được thể hiện gần với địa hình thực tế hơn. Vùng biển xung quanh cũng xuất hiện những hòn đảo được cho là Jejudo, Ulleungdo và Dokdo. Đây được xem là bằng chứng cho thấy vào thời điểm đó, người phương Tây cũng nhận thức Dokdo là một hòn đảo thuộc bán đảo Triều Tiên.
Giám tuyển Kim cho biết: “Điểm đáng chú ý của triển lãm là việc so sánh các tấm bản đồ qua từng thời kỳ để thấy rõ sự thay đổi trong cách thể hiện địa hình và ghi tên địa danh ngày càng chính xác, cụ thể hơn. Chúng tôi hy vọng khách tham quan không chỉ nhìn nhận Dokdo dưới góc độ lãnh thổ mà còn hiểu thêm những khía cạnh đa dạng của hòn đảo này qua các tư liệu địa lý và lịch sử”.
Giám tuyển Kim Bo young (bên phải) giới thiệu “Bản đồ Vương quốc Joseon” của nhà bản đồ học người Pháp Jean-Baptiste Bourguignon d'Anville (thuộc bộ sưu tập của Quỹ Lịch sử Đông Bắc Á) tại phòng triển lãm chuyên đề của Trung tâm Trải nghiệm Dokdo ở quận Yeongdeungpo, Seoul, ngày 16/10. (Ảnh: Park Daejin / Korea.net)
Một khách tham quan chụp ảnh bản đồ cổ được trưng bày tại triển lãm đặc biệt “Một bản đồ, hai góc nhìn” tại Trung tâm Trải nghiệm Dokdo ở quận Yeongdeungpo, Seoul, ngày 16/10. (Ảnh: Park Daejin / Korea.net)
ljyhwa@korea.kr