Tteokguk - một món ăn truyền thống của Hàn Quốc, tưởng chừng không có sự liên quan gì nhưng lại có những điểm "chạm" rất sấu sắc về khía cạnh văn hóa với ẩm thực Việt Nam. (Ảnh: Thái Trần Trọng Thoại)

Bài viết từ Phóng viên danh dự Korea.net Thái Trần Trọng Thoại

Ở Việt Nam, vào mỗi dịp Tết đến xuân về, mọi người trong gia đình thường cùng nhau thưởng thức các món bánh đặc trưng trong ngày Tết: bánh chưng, bánh dày, bánh tét,... Nhiều người lớn thường trêu đùa trẻ con trong nhà: “Ăn hết miếng bánh chưng này là lớn thêm một tuổi rồi đấy nhé!”. Đối với người Việt ta, đó là một câu nói vui, một lời chúc cho trẻ nhỏ mau ăn chóng lớn.

Thế nhưng có một sự thật thú vị là, nếu mang câu nói ấy đặt vào văn hóa Hàn Quốc, nó lại không đơn giản là một lời chúc vui vẻ mọi người dành cho nhau. Ở xứ sở kim chi, người ta không đợi đến ngày sinh nhật để tính tuổi. Cứ vào sáng mùng 1 Tết Nguyên Đán (Seollal), cả đất nước Hàn Quốc sẽ cùng nhau “già đi một tuổi” ngay sau khoảnh khắc họ thưởng thức xong bát canh bánh gạo.

Món ăn mang tính nghi thức đó chính là Tteokguk (떡국) - bát canh với phần nước dùng trong vắt được ninh từ xương, điểm xuyết những lát bánh gạo tẻ trắng ngần, vài sợi trứng chiên cắt mỏng hoặc cắt theo nhiều hình dạng khác nhau, và rong biển nướng. Thoạt nhìn vô cùng giản dị, nhưng ẩn sâu trong bát canh ấy là sức nặng của cả một bề dày lịch sử và triết lý phương Đông, nơi chúng ta có thể tìm thấy những điểm chạm đầy bất ngờ với văn hóa Việt Nam.

Hình ảnh bát canh Tteokguk chuẩn truyền thống của người Hàn Quốc (Ảnh: VitsitKorea, Biên tập: Thái Trần Trọng Thoại)

Baektang: Triết lý về sự thuần khiết và khởi đầu mới

Không phải ngẫu nhiên mà bữa ăn đầu tiên tại Hàn Quốc lại mang sắc trắng chủ đạo. Theo ghi chép trong cuốn sách phong tục Dongguk Sesigi (Đông Quốc Tuế Thời Ký), món canh này ngày xưa được gọi là Baektang (백탕, nghĩa là Bạch thang) tức là món canh màu trắng.

Trong tâm thức của người Hàn - những người luôn tự hào xưng danh là “Bạch y Dân tộc” (Dân tộc áo trắng, một danh xưng của người Hàn Quốc ra đời từ chính truyền thống mặc y phục màu trắng của cha ông thuở xưa. Dù trong lịch sử từng vấp phải một số lệnh cấm từ các bậc quân vương, thói quen này vẫn bám rễ sâu sắc và dần trở thành một biểu tượng văn hóa bất diệt của người dân Đại Hàn Dân Quốc), màu trắng tượng trưng cho sự vô ngã, tinh khiết và không tì vết. Việc "cấm kỵ" cho ớt đỏ hay gia vị sẫm màu vào Tteokguk, và việc ăn bát canh Baektang vào buổi sớm của ngày mùng 1 chính là nghi thức thanh tẩy từ bên trong. Họ tin rằng điều này sẽ gột rửa mọi bụi bặm, xui rủi của năm cũ, mở ra một năm mới với bản ngã tinh khôi và chân thành nhất.

Quan điểm này vô cùng tương đồng với quan niệm đón Tết của người Việt Nam. Dù người Việt chuộng sắc đỏ, vàng trong trang trí để cầu may, nhưng triết lý “thanh tẩy” lại được thể hiện rõ nét qua tục lệ dọn dẹp nhà cửa trước đêm Giao thừa để “quét” đi những điều không may mắn, năng lượng xấu từ năm cũ, kiêng quét nhà vào Mùng 1 để giữ tài lộc trong nhà. Hay ở miền Bắc Việt Nam còn có phong tục nấu nồi nước lá mùi vào chiều 30 Tết để tắm, rửa trôi những điều xui xẻo. Dẫu hình thức có thể khác biệt, nhưng đều thể hiện rõ khát vọng hướng tới sự trong sạch, thuần khiết, an lành để đón chào năm mới của cả hai đại dân tộc là hoàn toàn trùng khớp.

Học sinh lớp tiếng Hàn của Trường THCS Trưng Vương tham gia trải nghiệm nấu canh bánh gạo Tteokguk vào ngày 4/2/2026 (Ảnh: Trung tâm Văn hóa Hàn Quốc tại Việt Nam, Biên tập: Thái Trần Trọng Thoại)

Byeongtang: Khi món ăn trở thành thước đo sự trưởng thành

Ngược dòng thời gian trở về thời kỳ Joseon, Tteokguk còn tồn tại dưới một cái tên khác là Byeongtang (병탕 - Bính thang). Vào thời đó, khi gặp gỡ nhau vào đầu xuân, thay vì hỏi thăm: “Năm nay bạn bao nhiêu tuổi?”, người ta sẽ hỏi nhau một câu đầy tính tượng hình: “Bạn đã ăn bao nhiêu bát Byeongtang rồi?”. Ai ăn thêm một bát canh là chính thức được cộng thêm một tuổi đời.

Trong dòng chảy văn hóa truyền thống của hai quốc gia, tuổi tác không chỉ là con số định lượng dòng chảy của thời gian. Ở đây, tuổi tác được đong đếm bằng những mùa vụ đã qua, bằng lượng tinh hoa đất trời mà con người đã hấp thụ. Việc tăng thêm một tuổi đồng nghĩa với việc trải nghiệm sống dày dặn hơn sau khi vượt qua một mùa đông đầy khắc nghiệt. Sự liên tưởng này lập tức gợi nhắc đến thói quen ngôn ngữ độc đáo của người Việt Nam: Chúng ta gọi việc đón năm mới là "Ăn Tết".

Thay vì dùng những động từ mang tính thời gian như “đón Tết”, “chào Tết”, người Việt dùng từ “ăn” cho một cột mốc thiêng liêng nhất, và dân gian cũng thường mượn hình ảnh “trải qua bao nhiêu nồi bánh chưng” để ví von về tuổi đời của một người. Dù là đếm số tuổi qua bát canh Tteokguk ấm nóng hay qua nồi bánh chưng xanh mướt, thơm lừng thì cả hai nền văn hóa đều lấy ẩm thực và khói bếp - những yếu tố duy trì sinh mệnh cốt lõi nhất - để làm hệ quy chiếu sống động đo lường dòng chảy của thời gian và độ chín chắn, trưởng thành của con người.

Garaetteok: Bộ “mật thư” của những ước vọng cho năm mới

Một món ăn vào ngày Tết không bao giờ chỉ để no bụng, nó luôn là một bộ “mật thư” chứa đựng những mong ước trần tục của con người. Theo ghi chép trong Gyeongdo Japji (Kinh Đô Tạp Chí) của học giả Yu Deuk-gong cuối thời Joseon, tạo hình của bánh gạo Tteokguk được tính toán vô cùng cẩn trọng.

Trước khi thái, bánh phải được ép thành những dải trụ dài gọi là Garaetteok. Dải bánh ấy là biểu tượng cho “sợi chỉ sinh mệnh”, gửi gắm lời cầu nguyện cho sự trường thọ và dòng dõi gia đình nối tiếp không đứt.

Đặc biệt hơn, bánh không được thái khoanh tròn, mà phải thái vát chéo. Khi thái chéo, diện tích miếng bánh sẽ mở rộng thành hình oval, thoạt nhìn giống hệt những đồng tiền xu cổ Yeopjeon (엽전). Bát canh đầy ắp những lát bánh trắng ngần mang hình dáng đồng tiền chính là lời chúc thịnh vượng, tài lộc dồi dào, kinh doanh phát đạt trong năm mới.

Bánh gạo (tokbokki) được thái vát chéo để có hình dáng oval - nguyên liệu chính để nấu món Tteokguk (Ảnh: Thái Trần Trọng Thoại)

Tư duy “mã hóa” nguyện vọng vào đồ ăn này của người Hàn rất gần gũi với mâm ngũ quả ngày Tết của người Việt Nam, gồm có: Cầu (Mãng cầu) - Dừa - Đủ (Đu Đủ) - Xài (Xoài) - Sung. Rõ ràng, mâm cúng đầu năm của cả hai dân tộc đều là nơi ký thác những ước mơ nguyên thủy và chân thành nhất: mong cầu một cuộc sức khỏe bình an và cuộc sống sung túc.

Mâm ngũ quả truyền thống thường được trưng vào dịp Tết ở Việt Nam với cầu mong sức khỏe bình an và cuộc sống sung túc (Ảnh: Thái Trần Trọng Thoại)

Chiếc neo truyền thống vững chãi giữa dòng chảy hiện đại

Ngày nay, giữa guồng quay hối hả của cuộc sống hiện đại hóa, Tteokguk không còn là món ăn “độc quyền” của ngày Tết. Bạn có thể dễ dàng mua một hộp canh bánh gạo ăn liền tại bất kỳ cửa hàng tiện lợi nào và thưởng thức quanh năm. Thế nhưng, giá trị thiêng liêng thì không thể “ăn liền” được. Vào sáng mùng 1 Tết, dù bận rộn hay mệt mỏi thế nào, các gia đình Hàn Quốc vân giữ thói quen tự tay ninh xương, thái bánh, quay quần xì xụp bát canh Tteokguk nấu theo kiểu chuẩn truyền thống. Nếu thiếu đi nghi thức ấy, dường như người ta vẫn chưa thực sự bước sang năm mới. Điều này cũng giống hệt như văn hóa của dân tộc Việt Nam. Dẫu ngày thường bánh chưng, bánh tét được bày bán khắp các siêu thị, nhưng đến thời khắc Giao thừa, trên bàn thờ gia tiên mà thiếu đi những hương vị đó thì coi như năm đó thiếu hẳn phong vị Tết.

Món canh Tteokguk (hình bên trái) dễ dàng được tìm thấy tại nhà ăn sinh viên Hàn Quốc và món bánh Tét (hình bên phải) xuất hiện thường xuyên trong các đám tiệc không riêng gì lễ Tết ở Việt Nam (Ảnh: Thái Trần Trọng Thoại)

Giữa một thời đại mọi thứ trôi đi quá nhanh, bát canh Tteokguk của người Hàn hay lát bánh chưng, bánh tét của người Việt không đơn thuần là ẩm thực. Chúng chính là những "chiếc neo" văn hóa vững chắc giữ con người không bị trôi dạt khỏi cội nguồn, và là sợi dây vô hình buộc chặt các thế hệ gia đình lại với nhau trong những thời khắc thiêng liêng nhất. Sau tất cả, giá trị lớn nhất của truyền thống không nằm ở đâu xa xôi, mà ở ngay chính khoảnh khắc ta nhận ra mình vẫn luôn có một nơi để thuộc về và những hương vị cội nguồn để tự hào dù đang ở bất kỳ không gian, thời gian nào. 

uyen81@korea.kr

* Bài viết này đã được viết bởi một phóng viên danh dự của Korea.net. Đoàn phóng viên danh dự chúng tôi có mặt ở khắp nơi trên thế giới, và họ luôn nỗ lực để chia sẻ tình yêu và lòng nhiệt huyết đối với tất cả mọi thứ của Hàn Quốc với Korea.net.