Những cột mốc quan trọng trong cuộc đời của mỗi con người được Bảo tàng Dân gian Quốc gia Hàn Quốc tái hiện ngắn gọn bằng ánh sáng ngay lối vào rất ấn tượng (Ảnh: Tô Trà My)

Bài viết từ Phóng viên danh dự Korea.net Tô Trà My

Có bao giờ bạn tự hỏi, nếu phải kể về cuộc đời của một con người chỉ trong một giờ đồng hồ thì sẽ kể như thế nào?

Mình đã tìm thấy câu trả lời khi bước vào một khu trưng bày đặc biệt tại Bảo tàng Dân gian Quốc gia Hàn Quốc. Không có nhân vật chính, cũng không có lời thuyết minh dài dòng, nhưng chỉ với những hiện vật được sắp đặt theo từng giai đoạn, mình có cảm giác như đang lặng lẽ đồng hành cùng một người Hàn Quốc từ khi cất tiếng khóc chào đời cho đến lúc con cháu tưởng nhớ họ trên bàn thờ tổ tiên.

Đó chính là khu trưng bày Cuộc đời của người Hàn Quốc (한국인의 일생), nơi tái hiện chín cột mốc quan trọng trong vòng đời của một con người. Tuy nhiên, điều khiến mình nhớ mãi không phải là số lượng hiện vật hay cách bài trí, mà là những giá trị văn hóa được gửi gắm trong từng cột mốc ấy.

Trong phần đầu của hành trình này, mình muốn kể về những năm tháng đầu tiên của một đời người Hàn Quốc – từ khi một em bé cất tiếng khóc chào đời, lớn lên, trưởng thành và bước vào hôn nhân. Đó cũng là lúc mình nhận ra rằng, phía sau mỗi nghi lễ đều là một thông điệp về gia đình, trách nhiệm và sự trưởng thành.

1. Từ những nghi lễ đầu đời

Điểm dừng chân đầu tiên của mình là khu trưng bày về 출생 (sinh ra). Ngay từ khi bước vào, mình đã bị thu hút bởi những món đồ nhỏ xinh dành cho trẻ sơ sinh, chiếc nôi truyền thống và không gian tái hiện lễ baekil (lễ 100 ngày) cùng doljanchi (lễ thôi nôi). Mỗi hiện vật đều được sắp đặt tỉ mỉ, khiến mình có cảm giác như đang bước vào ngôi nhà của một gia đình Hàn Quốc cách đây hàng trăm năm.

Dây 금줄 (Geumjul) được treo trước cửa nhà có trẻ sơ sinh. Tùy theo giới tính của em bé, trên dây sẽ gắn các vật khác nhau như ớt đỏ, than củi hay cành thông để báo tin vui và cầu mong em bé được bảo vệ, lớn lên khỏe mạnh. (Ảnh: Tô Trà My)

Không gian tái hiện những nghi lễ đầu đời trong cuộc sống của người Hàn Quốc. (Ảnh: Tô Trà My)

Du khách đang tham quan hiện vật trong lễ thôi nôi (Ảnh: Tô Trà My)

Điều khiến mình thích thú là ngay từ những ngày đầu tiên của một đứa trẻ, người Hàn Quốc đã dành rất nhiều sự quan tâm cho các nghi lễ. Ngày xưa, khi điều kiện y tế còn hạn chế, việc một em bé khỏe mạnh vượt qua những tháng đầu đời là điều vô cùng đáng quý. Vì vậy, lễ 100 ngày và lễ thôi nôi không chỉ là dịp để gia đình quây quần mà còn là lời cầu chúc cho đứa trẻ lớn lên bình an, khỏe mạnh và gặp nhiều may mắn.

Những hiện vật giúp du khách hình dung rõ hơn về cuộc sống và các nghi lễ dành cho trẻ em trong xã hội Hàn Quốc truyền thống. (Ảnh: Tô Trà My)

Đứng trước những hiện vật ấy, mình chợt nhận ra một điều thú vị: hành trình của một con người không bắt đầu bằng những thành tựu lớn lao, mà bắt đầu từ tình yêu thương của gia đình. Có lẽ vì thế mà khu trưng bày này được đặt ở vị trí đầu tiên. Nó nhắc người xem rằng trước khi trở thành một người trưởng thành, một người chồng hay người vợ, ai cũng từng là một đứa trẻ được cả gia đình nâng niu và chở che.

2. Những năm tháng học tập, nền tảng của sự trưởng thành

Rời khỏi tuổi thơ, mình bước sang khu 교육 (giáo dục). Không gian ở đây không quá lớn nhưng đủ để tái hiện một lớp học truyền thống với bàn gỗ, sách Hán tự và những dụng cụ học tập của trẻ em thời xưa.

Hình ảnh tại không gian trưng bày khu 교육 (giáo dục). (Ảnh: Tô Trà My)

Không gian tái hiện lớp học truyền thống của trẻ em Hàn Quốc thời Joseon. (Ảnh: Tô Trà My)

Khác với những khu vực tái hiện các nghi lễ, phần trưng bày này mang đến cảm giác yên tĩnh và trang nghiêm hơn. Qua những hiện vật được giới thiệu, mình hiểu rằng việc học từ lâu đã được xem là con đường quan trọng để mỗi người hoàn thiện bản thân và đóng góp cho xã hội với mục tiêu lấy học sinh làm trung tâm, tôn trọng cá tính của từng em, khuyến khích sự tự do và khả năng sáng tạo. Nhờ vậy, học sinh có nhiều cơ hội được tiếp cận với các hình thức giáo dục phù hợp với năng lực và đặc điểm riêng của mình.

Những hiện vật gắn liền với đời sống học đường hiện đại của Hàn Quốc, từ phiếu dự thi, thẻ học sinh đến những món quà mang ý nghĩa chúc may mắn trong mùa thi. (Ảnh: Tô Trà My)

Rời khỏi không gian tái hiện lớp học truyền thống, mình dừng chân khá lâu trước một tủ kính nhỏ trưng bày những hiện vật quen thuộc của học sinh Hàn Quốc hiện đại. Thoạt nhìn, đó chỉ là những tấm phiếu dự thi, thẻ học sinh, sổ lưu niệm tốt nghiệp hay một gói bánh nhỏ. Nhưng khi đọc phần giới thiệu, mình nhận ra mỗi món đồ đều gắn với một ký ức rất đặc biệt trong quãng đời học sinh.

Điều khiến mình ấn tượng nhất là bánh 찹쌀떡 (chapssaltteok), món bánh nếp thường được người Hàn tặng cho sĩ tử trước kỳ thi. Trong tiếng Hàn, chiếc bánh dẻo tượng trưng cho lời chúc người dự thi sẽ "đỗ" hay "vượt qua" kỳ thi một cách thuận lợi, giống như hạt nếp dính chặt và không bị rơi. Đây là một nét văn hóa rất thú vị mà trước đây mình chỉ từng nghe qua, nhưng lần đầu tiên được nhìn thấy trong bối cảnh của một bảo tàng.

Bên cạnh đó, những tấm phiếu dự thi, thẻ học sinh và sổ lưu niệm tốt nghiệp cũng khiến mình nhớ đến quãng thời gian còn ngồi trên ghế nhà trường. Dù ở Việt Nam hay Hàn Quốc, những món đồ nhỏ bé ấy đều lưu giữ những kỷ niệm khó quên về tuổi học trò.

3. Khi một người chính thức bước vào tuổi trưởng thành

Nếu những năm tháng học tập là quá trình chuẩn bị cho tương lai, thì 성년식 (lễ trưởng thành) chính là cột mốc đánh dấu một người bước sang một chương hoàn toàn mới của cuộc đời. Khi đọc phần giới thiệu tại khu trưng bày, mình mới hiểu rằng trong xã hội Joseon, lễ trưởng thành không đơn thuần là một nghi thức mang tính hình thức. Đó là thời điểm một người chính thức được xã hội công nhận là người lớn và bắt đầu gánh vác những trách nhiệm mới đối với gia đình cũng như cộng đồng.

Thông tin giới thiệu lễ trưởng thành (성년식), nghi thức đánh dấu thời điểm một người chính thức bước vào tuổi trưởng thành trong văn hóa Hàn Quốc. (Ảnh: Tô Trà My)

Quan lễ (관례) dành cho nam giới. Sau nghi lễ, người thanh niên được búi tóc, đội mũ và chính thức bước vào tuổi trưởng thành. (Ảnh: Tô Trà My)

Ở khu vực dành cho nam giới, bảo tàng trưng bày chiếc 갓 (mũ truyền thống) cùng những hiện vật được sử dụng trong 관례. Phía sau tủ kính là hình minh họa tái hiện cảnh một chàng trai thực hiện nghi lễ đội mũ trước sự chứng kiến của các bậc trưởng bối. Theo phần giới thiệu của bảo tàng, nam giới thường làm lễ vào khoảng 20 tuổi. Sau khi búi tóc và đội mũ, họ còn được ban 자(字) – tên tự dùng khi đã trưởng thành. Điều này cho thấy lễ trưởng thành không chỉ đánh dấu sự thay đổi về hình thức mà còn thể hiện sự thay đổi về vị thế và trách nhiệm trong xã hội.

Kê lễ (계례) dành cho nữ giới, đánh dấu thời điểm cô gái bước vào tuổi trưởng thành bằng nghi thức búi tóc và cài trâm. (Ảnh: Tô Trà My)

Ngay bên cạnh là khu trưng bày về 계례, nghi lễ trưởng thành dành cho nữ giới. Trong nghi lễ này, mái tóc của cô gái được búi lên và cài trâm, đánh dấu việc bước sang một giai đoạn mới của cuộc đời. Nếu quan lễ thể hiện trách nhiệm của người đàn ông đối với gia đình và xã hội, thì kê lễ cũng mang ý nghĩa tương tự đối với người phụ nữ, dù vai trò của họ trong xã hội truyền thống có nhiều điểm khác biệt.

4. Nỗ lực để khẳng định bản thân trong xã hội

Con đường học tập và lập nghiệp là một trong những cột mốc quan trọng trong cuộc đời của người Hàn Quốc thời xưa. (Ảnh: Tô Trà My)

Sau lễ trưởng thành, hành trình của một con người tiếp tục với một câu hỏi rất quen thuộc mà có lẽ ở bất kỳ thời đại nào cũng phải đối mặt:

"Mình sẽ trở thành người như thế nào?"

Khu trưng bày 관직과 직업 (Quan chức và nghề nghiệp) không chỉ kể về nghề nghiệp, mà còn giúp mình hiểu cách người Hàn Quốc xưa nhìn nhận giá trị của việc học, trách nhiệm và sự cống hiến cho xã hội.

Chân dung một quan văn thời Joseon cùng những hiện vật gắn với con đường khoa cử. (Ảnh: Tô Trà My)

Đứng trước bức chân dung của một quan văn (문관), mình đặc biệt chú ý đến những tài liệu, sách và hiện vật được trưng bày xung quanh. Bảo tàng giới thiệu rằng trong xã hội Joseon chịu ảnh hưởng sâu sắc của Nho giáo, những người vượt qua khoa cử để trở thành quan văn được xã hội hết sức coi trọng. Họ không chỉ là người điều hành đất nước mà còn được xem là những người có học vấn và đạo đức.

Bên cạnh quan văn, các võ quan cũng giữ vai trò quan trọng trong việc bảo vệ đất nước thời Joseon. (Ảnh: Tô Trà My)

Ngay bên cạnh là hình ảnh của võ quan (무관) với trang phục và những hiện vật gắn liền với quân đội. Dù con đường của quan văn và võ quan khác nhau, mình cảm nhận được điểm chung giữa họ là đều mang trên vai trách nhiệm phục vụ đất nước.

5. Một đám cưới không chỉ dành cho cô dâu và chú rể

Bảng giới thiệu về hôn lễ truyền thống (혼례) và 13 bước trong quy trình tổ chức đám cưới thời Joseon tại Bảo tàng Dân tộc Quốc gia Hàn Quốc. (Ảnh: Tô Trà My)

Khu trưng bày mở đầu bằng phần giới thiệu về 혼례 (Hôn lễ) và quy trình tổ chức đám cưới truyền thống của người Hàn Quốc. Theo quan niệm xưa, hôn nhân không chỉ là việc của hai người mà còn là sự kết nối giữa hai gia đình. Bảo tàng giới thiệu 13 nghi thức trong một lễ cưới truyền thống, bắt đầu từ việc mai mối, trao sính lễ, chọn ngày lành đến lễ thành hôn và cô dâu về nhà chồng. Mỗi nghi thức đều được thực hiện theo trình tự và mang ý nghĩa riêng. Điều này cho thấy người Hàn Quốc rất coi trọng lễ nghi và các giá trị gia đình. Qua bảng giới thiệu, du khách có thể hình dung rõ toàn bộ quá trình diễn ra một đám cưới thời Joseon. Đây cũng là nền tảng để hiểu sâu hơn về các hiện vật được trưng bày ở những phần tiếp theo.

Bộ hôn phục truyền thống cùng các lễ vật cưới như ngỗng gỗ, hài cưới và sính lễ, phản ánh nét đẹp và ý nghĩa biểu tượng của hôn lễ truyền thống Hàn Quốc. (Ảnh: Tô Trà My)

Không gian trưng bày giới thiệu bộ hôn phục truyền thống cùng nhiều lễ vật được sử dụng trong đám cưới thời Joseon. Nổi bật nhất là bộ trang phục cưới màu đỏ của cô dâu với những họa tiết thêu cầu kỳ, tượng trưng cho hạnh phúc và cuộc sống sung túc. Bên cạnh đó là ngỗng gỗ – lễ vật được dùng trong nghi thức jeonanrye (전안례), biểu tượng cho lòng chung thủy và sự bền vững của hôn nhân. Ngoài ra còn có giày cưới, sính lễ và các vật dụng được chuẩn bị để đánh dấu ngày trọng đại. Mỗi hiện vật đều phản ánh sự trang trọng và tính biểu tượng trong văn hóa cưới hỏi truyền thống của Hàn Quốc. Qua những hiện vật được bảo tồn, người xem có thể cảm nhận được vẻ đẹp tinh tế của hôn lễ xưa. Đồng thời, chúng cũng cho thấy sự coi trọng gia đình và những lời chúc tốt đẹp dành cho đôi uyên ương.

Không gian tái hiện nghi thức thành hôn và cảnh đoàn rước dâu (신행), giúp khách tham quan hình dung sinh động về một đám cưới truyền thống của người Hàn Quốc. (Ảnh: Tô Trà My)

Bảo tàng tái hiện không gian diễn ra nghi thức thành hôn bằng mô hình cô dâu, chú rể trong trang phục truyền thống. Hai nhân vật đứng trước bàn lễ, nơi thực hiện các nghi thức quan trọng để chính thức trở thành vợ chồng. Phía sau là bức tranh mô tả cảnh 신행 (sinhaeng), đoàn rước cô dâu về nhà chồng sau lễ cưới. Đây là nghi thức đánh dấu việc cô dâu bước sang một giai đoạn mới của cuộc đời và trở thành thành viên của gia đình chồng. Cách trưng bày kết hợp giữa mô hình và tranh minh họa giúp người xem dễ dàng hình dung không khí của một đám cưới truyền thống. Không chỉ giới thiệu nghi lễ, không gian này còn thể hiện những giá trị về gia đình, sự gắn kết và trách nhiệm trong đời sống của người Hàn Quốc. Đây cũng là một trong những khu trưng bày thu hút nhiều khách tham quan tại Bảo tàng Dân tộc Quốc gia Hàn Quốc.

Hành trình từ khi chào đời đến khi lập gia đình cho thấy mỗi cột mốc trong cuộc đời của người Hàn Quốc đều gắn với những nghi lễ mang ý nghĩa sâu sắc. Qua không gian trưng bày tại Bảo tàng Dân tộc Quốc gia Hàn Quốc, những giá trị về gia đình, sự trưởng thành và trách nhiệm được tái hiện một cách sinh động. Ở phần tiếp theo, chúng ta sẽ tiếp tục khám phá những cột mốc còn lại trong hành trình của một đời người theo quan niệm truyền thống Hàn Quốc.

uyen81@korea.kr

* Bài viết này đã được viết bởi một phóng viên danh dự của Korea.net. Đoàn phóng viên danh dự chúng tôi có mặt ở khắp nơi trên thế giới, và họ luôn nỗ lực để chia sẻ tình yêu và lòng nhiệt huyết đối với tất cả mọi thứ của Hàn Quốc với Korea.net.