Bài viết từ Phóng viên danh dự Korea.net Nguyễn Hà Linh

Nếu bạn từng đi ăn đồ nướng Hàn Quốc, có lẽ bạn đã rất quen với một “công thức”: chọn một lá xà lách hoặc lá vừng, đặt lên đó miếng thịt vừa nướng chín, thêm kimchi, tỏi, ớt, một chút tương rồi khéo léo gói tất cả lại và thưởng thức chỉ trong một miếng. Với nhiều người, đây gần như đã trở thành cách ăn “mặc định” mỗi khi ngồi trước bàn nướng Hàn Quốc. Và đó cũng chính là kiểu ăn gói truyền thống của người Hàn Quốc hay còn được gọi là “ssam”. 

Cơm, thịt, món ăn kèm đều được gói trọn trong lá rau là một cách thưởng thức quen thuộc trong văn hóa ẩm thực Hàn Quốc. (Ảnh: Nguyễn Hà Linh)

“Ssam” (쌈) trong tiếng Hàn mang nghĩa “gói” hay “bọc”. Thay vì chỉ một món ăn có công thức cố định, ssam có thể hiểu rộng hơn là một cách thưởng thức món ăn: sử dụng các loại rau lá để gói cơm, thịt, cá hoặc những nguyên liệu khác, kết hợp với kimchi, tỏi, ớt và đặc biệt là “ssamjang” – loại tương thường xuất hiện trên bàn ăn cùng các món cuốn.

Điều thú vị của “ssam” nằm ở chỗ mỗi người có thể tự tạo nên một miếng cuốn theo khẩu vị của mình. Có người chỉ gói thịt với rau và ssamjang, người lại thêm cơm, kimchi, tỏi hay nhiều loại banchan khác. Vì thế, dù cùng ngồi quanh một bàn ăn, mỗi người lại có thể tạo ra một sự kết hợp riêng.

Chỉ trong một miếng nhỏ vừa ăn, vị đậm đà của thịt, vị tươi mát của rau, chút cay của ớt và kimchi cùng vị đặc trưng của tương hòa quyện với nhau. Có lẽ chính sự kết hợp ấy đã khiến “ssam” trở thành một trong những cách thưởng thức dễ nhớ của ẩm thực Hàn Quốc.

“Ssam” kết hợp nhiều nguyên liệu khác nhau trong một lần ăn. (Ảnh: Nguyễn Hà Linh)

Từ tập quán lâu đời đến bàn ăn ngày nay

Theo nguồn thông tin ghi chép từ Cục Di sản Văn hóa Hàn Quốc (CHA), “ssam” bắt nguồn từ thời kì Goryeo. Khi đó những người phụ nữ Goryeo bị triều đại nhà Nguyên bắt làm người hầu sau thất bại của Goryeo trong trận chiến với quân Mông Cổ và họ bị giam trong cung điện. Để nguôi ngoai nỗi nhớ nhà, họ đã làm “ssam” bằng cách ăn cơm gói trong rau diếp được trồng trong sân cung điện để nhớ về hương vị của món ăn quê hương.

Đến thời Joseon, “ssam” tiếp tục xuất hiện trong các ghi chép về đời sống và phong tục ăn uống. Đặc biệt, vào Jeongwol Daeboreum (정월대보름) – Tết Nguyên Tiêu của Hàn Quốc – người Hàn từng có phong tục ăn bokssam (복쌈), nghĩa là “gói phúc”. Cơm ngũ cốc và các món ăn được gói trong lá rau với mong ước đón nhận may mắn, sức khỏe và một năm sung túc. Bởi vậy, hành động “gói” trong văn hóa “ssam” không chỉ đơn thuần là cách kết hợp nguyên liệu mà còn tượng trưng cho việc gói lấy và đón nhận phúc lành.

Ngày nay, “ssam” đã trở thành một phần không thể thiếu trong văn hoá ăn uống tại Hàn Quốc và đặc biệt khi các món nướng xứ Hàn bắt đầu phủ sóng tại nhiều nước, nét văn hoá này ngày càng phổ biến trong đó phải kể đến Việt Nam.

Không chỉ có xà lách và thịt nướng

Nhắc đến “ssam”, hình ảnh quen thuộc nhất với nhiều người Việt có lẽ là một miếng samgyeopsal (thịt ba chỉ) vừa nướng chín được đặt lên lá xà lách hoặc lá vừng. Tuy nhiên, khi tìm hiểu sâu hơn về nét văn hóa ẩm thực này, thế giới của “ssam” còn phong phú hơn thế.

Các loại lá dùng để ăn “ssam” rất đa dạng, từ xà lách, lá vừng, lá cải cho đến lá bí ngô và nhiều loại rau theo mùa. Trong đó, xà lách và lá vừng là hai loại thường xuyên xuất hiện trên bàn ăn hiện nay. Không phải loại rau nào cũng được dùng theo cùng một cách: một số có thể ăn sống để giữ độ giòn và hương thơm, trong khi những loại lá có kết cấu dày hơn như lá bí ngô thường được hấp hoặc chần trước khi ăn.

Xà lách và lá vừng là những loại rau thường được sử dụng khi ăn ssam. (Ảnh:Nguyễn Hà Linh)

Nguyên liệu bên trong cũng không giới hạn ở thịt nướng. Người Hàn có thể dùng rau để gói cơm, thịt luộc, cá và nhiều món ăn khác. Từ đó hình thành những cách thưởng thức quen thuộc như “ssambap” (쌈밥) – cơm ăn cùng các loại rau cuốn và tương; hay “bossam” (보쌈) – thịt lợn luộc thái lát thường được ăn cùng rau, cải muối, kimchi và các món ăn kèm.

“Ssam” cũng cho thấy một đặc điểm thú vị của ẩm thực Hàn Quốc: nhiều thành phần khác nhau được đưa vào cùng một miếng ăn. Rau tạo độ tươi mát, thịt mang đến vị béo và đậm đà, kimchi bổ sung vị chua cay, còn ssamjang giúp kết nối các hương vị. Đặc biệt với những món nướng có nhiều chất béo, rau và các món ăn kèm khiến tổng thể trở nên cân bằng và dễ ăn hơn.

Cơm, thịt và rau có thể kết hợp theo nhiều cách khác nhau để tạo nên một miếng ssam theo khẩu vị của mỗi người. (Ảnh: Nguyễn Hà Linh)

Khi “ssam” của Hàn Quốc gặp văn hóa “cuốn” của Việt Nam

Có lẽ một trong những lý do khiến “ssam” không quá xa lạ với người Việt Nam là bởi trong ẩm thực Việt cũng tồn tại một văn hóa cuốn rất phong phú.

Gỏi cuốn, phở cuốn, bánh xèo, bánh tráng cuốn thịt heo… dù khác nhau về nguyên liệu và cách chế biến nhưng cả hai nền văn hóa đều có một điểm chung: người ăn tự tay kết hợp nhiều thành phần rồi cuốn lại trước khi thưởng thức. Một chiếc bánh xèo giòn được đặt cùng xà lách và rau thơm, thêm chút đồ chua rồi cuốn trong bánh tráng; hay một chiếc gỏi cuốn kết hợp tôm, thịt, bún và rau – đều tạo nên trải nghiệm khá gần gũi với cảm giác tự tay làm một miếng “ssam”.

Gỏi cuốn và phở cuốn là những món ăn quen thuộc, thể hiện nét văn hóa “cuốn” phong phú trong ẩm thực Việt Nam. (Ảnh: Nguyễn Hà Linh)

Tuy nhiên, chính những điểm khác biệt lại làm nổi bật bản sắc của hai nền ẩm thực.

Với nhiều món cuốn Việt Nam, bánh tráng hoặc bánh phở thường đóng vai trò lớp vỏ bên ngoài, còn rau thơm được kết hợp bên trong để tạo hương vị. Trong “ssam” Hàn Quốc, chính chiếc lá lại trở thành lớp “vỏ” của miếng cuốn. Vì vậy, hương vị và kết cấu của từng loại rau – từ độ giòn của xà lách đến mùi thơm đặc trưng của lá vừng – trở thành một phần trực tiếp của món ăn.

Cách sử dụng nước chấm cũng tạo nên sự khác biệt thú vị. Nhiều món cuốn Việt Nam được hoàn thiện sau khi cuốn bằng cách chấm vào nước mắm pha, tương hoặc các loại nước chấm riêng. Trong khi đó, với “ssam”, một lượng nhỏ ssamjang thường được đặt ngay vào bên trong chiếc lá cùng các nguyên liệu rồi gói lại. Vì thế, hương vị được “gói trọn” trước khi đưa vào miệng.

Nhìn từ hai bàn ăn, có thể thấy người Hàn và người Việt đều có niềm yêu thích đặc biệt với việc kết hợp rau cùng nhiều nguyên liệu trong một miếng ăn. Nhưng từ cùng một ý tưởng “gói và cuốn”, mỗi nền ẩm thực lại tạo nên cách thưởng thức rất riêng.

Ngày nay, khi các nhà hàng Hàn Quốc ngày càng quen thuộc tại Việt Nam, “ssam” cũng theo những món nướng Hàn Quốc bước vào đời sống ẩm thực của nhiều người Việt. Từ một rổ rau đặt cạnh bếp nướng, việc tự tay chọn một chiếc lá, thêm thịt và những món ăn kèm yêu thích rồi gói lại đã trở thành trải nghiệm gần như không thể thiếu đối với nhiều thực khách.

Nhưng khi tìm hiểu sâu hơn, có thể thấy đằng sau chiếc lá nhỏ ấy là một câu chuyện dài hơn nhiều: từ tập quán ăn rau lâu đời, phong tục “gói phúc” trong ngày Jeongwol Daeboreum cho đến cách người Hàn Quốc kết hợp nhiều hương vị trong cùng một miếng ăn.

Và thú vị hơn cả, từ “ssam” của Hàn Quốc nhìn sang những món cuốn của Việt Nam, chúng ta có thể bắt gặp một điểm chung rất gần gũi: đôi khi văn hóa ẩm thực của một đất nước không chỉ nằm ở việc người ta ăn gì, mà còn nằm trong chính cách người ta thưởng thức món ăn ấy.

uyen81@korea.kr

* Bài viết này đã được viết bởi một phóng viên danh dự của Korea.net. Đoàn phóng viên danh dự chúng tôi có mặt ở khắp nơi trên thế giới, và họ luôn nỗ lực để chia sẻ tình yêu và lòng nhiệt huyết đối với tất cả mọi thứ của Hàn Quốc với Korea.net.