Seo Joo-hyang là nữ nghệ sĩ đầu tiên nắm giữ danh hiệu Isuja Di sản Văn hóa Phi vật thể Quốc gia về nghệ thuật biểu diễn đi trên dây. (Ảnh: Kim Ha-yeon)

Bài viết từ Phóng viên danh dự Korea.net Nguyễn Thị Vân Anh

Có một loại hình nghệ thuật mà trong đó người nghệ sĩ biểu diễn các kỹ thuật và phô diễn khả năng giữ thăng bằng trên một sợi dây được treo lơ lửng cách mặt đất khoảng 3m. Đó là biểu diễn đi trên dây (Jultagi, 줄타기), hay còn được biết đến với cái tên “eoreum” (nghĩa là băng). Cách ví von này nhằm nhấn mạnh sự cẩn thận và nguy hiểm của việc bước đi trên dây như thể đang bước trên băng. Vào năm 2011, Jultagi đã được UNESCO ghi danh là Di sản Văn hóa Phi vật thể.

Seo Joo-hyang là một trong số rất ít nữ nghệ sĩ Jultagi của Hàn Quốc. Cô bắt đầu học Jultagi từ năm lên chín cùng Đoàn nghệ thuật di sản Namsadang Baudeogi (Anseong). Đến nay, cô đã dành 27 năm, tức 3/4 cuộc đời gắn bó với Jultagi, cùng hơn 2000 buổi biểu diễn trong nước và quốc tế. Năm 2025 đánh dấu một cột mốc quan trọng khi cô trở thành nữ nghệ sĩ đầu tiên nắm giữ danh hiệu Isuja (*) Di sản Văn hóa Phi vật thể Quốc gia về nghệ thuật đi trên dây. Bên cạnh đó, vào ngày 1/9 vừa qua, với những nỗ lực và đóng góp trong việc mở rộng sự đa dạng giới của Jultagi, nghệ sĩ Seo đã được vinh danh tại hạng mục “Nhân vật Văn hóa tiên phong” của “Giải Văn hóa Bình đẳng giới” lần thứ 19.

(*) Isuja (이수자) là danh hiệu được trao cho các nghệ sĩ đã học tập trực tiếp dưới sự truyền dạy của Boyuja (보유자) - người nắm giữ di sản. Họ được chính thức công nhận là người kế thừa trong hệ thống truyền thụ Di sản Văn hóa phi vật thể.

Vào ngày 1/9, nghệ sĩ Seo đã được vinh danh tại “Giải Văn hóa Bình đẳng giới” lần thứ 19. Giải thưởng được tổ chức dưới sự hỗ trợ của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hàn Quốc. (Ảnh: Seo Joo-hyang)

Qua bài phỏng vấn qua email với phóng viên danh dự từ 18/9 - 25/9, nữ nghệ sĩ đã có những chia sẻ chi tiết về Jultagi, cũng như hành trình gần 30 năm gắn bó với loại hình biểu diễn này.


PV: Xin chị giới thiệu một vài kỹ thuật biểu diễn Jultagi.

Các động tác cơ bản nhất có thể kể tới như đi lùi/tiến, bước kiểu ajumma (các cô/dì ở độ tuổi trung niên), bước kiểu yangban (quý tộc thời xưa). Tên gọi các kỹ thuật nhiều khi vẫn còn xa lạ ngay cả với người Hàn Quốc, nên tôi không chắc có thể giải thích một cách tường tận với độc giả Việt Nam. Song có thể kể đến một vài kỹ thuật tiêu biểu như:

- Hạ cả hai chân xuống dưới dây, sau đó bật người đứng dậy (옆쌍홍잽이)

- Lần lượt bật nhảy sang hai bên bằng cả hai chân (좌우옆쌍홍잽이)

- Lần lượt đưa hai chân sang hai bên, sau đó xoay người về phía sau và bật nhảy (좌우거중틀기)

- Ngồi xếp bằng trên dây (다리)

Đi về phía trước là một động tác cơ bản của Jultagi. (Ảnh: Seo Joo-hyang)

PV: Thưa chị, phần thoại pha trò (jaedam) thường được triển khai như thế nào để phù hợp với khán giả?

Tùy theo độ tuổi của khán giả mà phần thoại cũng có đôi chút khác biệt.

Với đối tượng là các khán giả nhí, tôi cố gắng truyền tải với giọng điệu trìu mến, điềm đạm như một người thầy để giải thích những câu thoại khó, thay vì sử dụng từ ngữ cổ. Ngoài ra, tôi cũng cố gắng giải thích các thuật ngữ liên quan đến kỹ thuật biểu diễn phức tạp theo cách dễ hiểu hơn qua các jaedam. Còn khi biểu diễn trước các vị khán giả lớn tuổi, tôi xen kẽ một số từ ngữ có thể hơi xã giao một chút, song họ cũng đón nhận một cách vui vẻ. Ngoài ra, tôi cũng sử dụng các câu thoại ví von Jultagi với cuộc đời, qua đó, gửi lời động viên đến khán giả: “Cuộc sống ẩn chứa vô vàn nhọc nhằn. Chúng ta lại dần cuốn theo những phong ba của thế giới chao đảo ấy, như thể đang bước trên dây. Mong rằng các vị khán giả sẽ giữ thăng bằng và hướng tới những tầm cao mới”.


PV: Bên cạnh các kỹ thuật và phần thoại, buổi biểu diễn có thể bao gồm tiết mục đặc biệt nào khác ạ?

Dù chưa phải một tiết mục hoàn chỉnh, Julsori (tạm dịch: lời hát trên dây) vẫn được xem là một phần đặc biệt trong Jultagi. Cụ thể, sau những kỹ thuật đẹp mắt, nghệ sĩ có thể tạm nghỉ để thực hiện các tiết mục hát/diễn xướng thuộc thể loại dân ca truyền thống như Jungta-ryeong, Waljata-ryeong 1, Waljata-ryeong 2, Saeta-ryeong... Julsori từ đó cho thấy đặc trưng lớn nhất của Jultagi khi kết hợp cả bốn yếu tố: ca (hát), múa, (âm) nhạc và kịch (diễn).

Ngoài ra, trước khi bắt đầu buổi biểu diễn, chúng tôi còn thực hiện nghi lễ Julgosa để cầu mong buổi biểu diễn diễn ra an toàn, cũng như bình an cho gia đình của các khán giả có mặt hôm đó. Trước tiên, chúng tôi bày hoa quả lên một mâm nhỏ, rót một bát makgeolli, sau đó cúi lạy và thành tâm cầu nguyện để bày tỏ lòng biết ơn với với các bậc tiền nhân đã truyền lại Jultagi. Cuối cùng, nghi lễ được kết thúc bằng việc rưới makgeolli lên cột cố định sợi dây. Hoa quả trên mâm sau đó được chia cho khán giả. Nghi thức này được gọi là Eumbok và thường nhận được sự hưởng ứng nhiệt tình từ khán giả.

Trong một biểu diễn gần đây vào 19/9, nữ nghệ sĩ đã thực hiện nghi lễ Julgosa. (Ảnh: Seo Joo-hyang)

PV: Đặc biệt, phóng viên danh dự xin gửi lời chúc mừng đến chị với thành tích tại “Giải Văn hóa Bình đẳng giới”. Đi kèm những nỗ lực trong việc mở rộng sự đa dạng giới của Jultagi có lẽ hiện hữu những khó khăn mà chỉ nữ nghệ sĩ từng trải mới hiểu. Cụ thể, những thách thức đó là gì và cách chị khắc phục chúng?

Năm 9 tuổi, khi mới chập chững vào nghề, tôi không cảm nhận bất cứ sự khó khăn nào. Tuy nhiên, tôi nghĩ vẫn luôn tồn tại những giới hạn thể lực nhất định với nữ giới khi theo đuổi loại hình này. Vì vậy, ngay từ khi còn nhỏ, tôi đã bắt đầu thói quen tập gym, chạy 20 vòng quanh đồi và tập các bài thể dục nâng cao thể lực hàng chục nghìn lần. Phương pháp này đúng là có phần khắc nghiệt. Khi đó, tôi cũng tự hỏi liệu những bài tập này có mối liên quan gì tới Jultagi. Tuy nhiên, khi nhìn lại, nếu không có những năm tháng ấy, có lẽ tôi đã sớm đối mặt với những giới hạn mà một nữ nghệ sĩ có thể gặp phải.

Giờ đây, khi bước sang độ tuổi 30, tôi cảm nhận rõ những thay đổi về thể lực và hormone. Khả năng cảm nhận của cơ thể cũng giảm đi đáng kể. Nghĩ tới thực tế phía trước, tôi cũng nhiều lần băn khoăn liệu bản thân có thể tiếp tục biểu diễn sau khi kết hôn và sinh con không. Song, hiện tại, mỗi ngày tôi đều tập luyện các bài tập cơ bản bằng cách đi lại trên dây 40 lần liên tục, sau đó mới tập các kỹ thuật chính. Nhờ vậy mà khả năng tập trung cải thiện đáng kể, rồi sự tự tin về thể lực cũng lớn dần. Qua đó, tôi càng thấm thía rằng chỉ có luyện tập mới có thể tiếp tục con đường này (cười).


PV: Chị bắt đầu học Jultagi cùng Đoàn nghệ thuật di sản Namsadang Baudeogi từ khi mới lên chín. Vậy Đoàn nghệ thuật này có ý nghĩa như thế nào với chị?

Khi trưởng thành, chúng ta có thể vô thức quên đi cội nguồn. Còn với tôi, có một nơi, một cội nguồn mà tôi không bao giờ quên, đó chính là Đoàn nghệ thuật di sản Namsadang Baudeogi. Nếu không có Đoàn, có lẽ cũng sẽ chẳng có tôi của ngày hôm nay. Tôi luôn chân quý và dành một tình cảm đặc biệt cho vùng đất Anseong, vì nơi đây có Namsadang Baudeogi.

Nhờ quá trình tiếp xúc và học Jultagi ngay từ khi còn nhỏ, tôi đã có cơ hội đặt chân đến nhiều vùng đất mới như Đài Loan, Hồng Kông, Pháp, Đức, Mỹ và cả Việt Nam. Hồi còn nhỏ, gia đình tôi không mấy dư dả. Song nhờ những trải nghiệm phong phú, cùng quá trình sớm va chạm xã hội đã giúp tôi nhận ra rằng còn hoàn cảnh khó khăn hơn nhiều. Nhờ vậy mà tôi có thể vượt qua những thử thách khi một mình bước đi trên sợi dây đơn độc.


PV: Cuối cùng, chị hiện ấp ủ những hy vọng và kế hoạch nào với nghệ thuật biểu diễn đi trên dây?

Cùng với sự phổ biến của K-pop trên phạm vi toàn cầu, tôi sẽ cố gắng để nghệ thuật truyền thống (Jultagi) có thể hòa cùng dòng chảy đó và tiếp tục phát triển bằng việc giới thiệu sự đa dạng và nét mới mẻ của chúng. Ngoài ra, trong vai trò là một nữ nghệ sĩ Jultagi, tôi cũng muốn chứng minh nữ giới hoàn toàn có thể tiếp tục theo đuổi loại hình này, ngay cả khi đã lập gia đình và sinh con. Tôi hy vọng khán giả sẽ dành sự quan tâm đến các nữ nghệ sĩ, ngay cả khi họ đã bước sang độ tuổi 40,50, thậm chí là 60.

Độc giả có thể thưởng thức phần biểu diễn của Isuja Seo Joo-hyang tại “Lễ hội Trung thu (Chuseok) 2023” (9/2023). Phần biểu diễn đã nhận được sự hưởng ứng nồng nhiệt từ khán giả địa phương. (Nguồn: Kênh Youtube Francezone TV)

uyen81@korea.kr

* Bài viết này đã được viết bởi một phóng viên danh dự của Korea.net. Đoàn phóng viên danh dự chúng tôi có mặt ở khắp nơi trên thế giới, và họ luôn nỗ lực để chia sẻ tình yêu và lòng nhiệt huyết đối với tất cả mọi thứ của Hàn Quốc với Korea.net.