Bài viết từ Phóng viên danh dự Korea.net Nguyễn Hà Linh

Một sợi dây có thể được dùng để buộc, nối hay cố định đồ vật nhưng qua đôi bàn tay khéo léo của những người thợ thủ công Hàn Quốc, những sợi dây tưởng chừng đơn giản ấy lại có thể tạo nên nhiều nút thắt cân đối, tinh tế và mang giá trị trang trí. Đó là maedeup (매듭) – nghệ thuật thắt nút truyền thống đã hiện diện từ lâu trong đời sống và văn hóa Hàn Quốc.

Maedeup – khi việc thắt nút trở thành nghệ thuật

Trong tiếng Hàn, Maedeup (매듭) có nghĩa là “nút thắt”. Tuy nhiên, Maedeup truyền thống không đơn thuần là việc buộc hai đầu dây lại với nhau mà bằng cách luồn, vòng, kéo và thắt dây theo những kỹ thuật nhất định, người thợ sẽ tạo ra các nút có cấu trúc và hình dáng khác nhau, vừa đảm nhiệm chức năng kết nối vừa trở thành một yếu tố trang trí.

Theo mình tìm hiểu, nghệ thuật thắt nút đã xuất hiện từ lâu trong đời sống của người Hàn Quốc và phát triển song hành với kỹ thuật chế tác dây. Đặc biệt vào thời Joseon, Maedeup được ứng dụng rộng rãi trên nhiều loại đồ dùng và phụ kiện. Những sợi dây với màu sắc khác nhau được kết hợp cùng các nút thắt và tua, tạo thành những sản phẩm vừa có tính thực dụng vừa thể hiện sự tinh tế về thẩm mỹ. Một đặc điểm nổi bật của Maedeup là tính cân đối. Dù sợi dây liên tục đi qua, vòng lại và đan vào nhau, nút thắt sau khi hoàn thành thường tạo nên một cấu trúc hài hòa. Bản thân đường đi của sợi dây, vì thế, cũng trở thành một phần của vẻ đẹp.

Thế giới đa dạng của các nút thắt

Maedeup không chỉ có một kiểu duy nhất. Qua thời gian, nhiều dạng nút thắt khác nhau đã được hình thành, mỗi loại mang một cấu trúc và tên gọi riêng. Điều thú vị là tên của nhiều nút được lấy cảm hứng từ những hình ảnh quen thuộc trong thiên nhiên và cuộc sống.

Chẳng hạn, maehwa maedeup (매화매듭) nút thắt hoa mai; gukhwa maedeup (국화매듭) nút thắt hoa cúc; yeonbong maedeup (연봉매듭) nút thắt nụ sen; hay nabi maedeup (나비매듭) nút thắt hình bướm. Bên cạnh đó còn có saengjjok maedeup (생쪽매듭) – một dạng nút nhỏ với cấu trúc đặc trưng và cũng có thể được kết hợp trong những kiểu thắt phức tạp hơn.

Từ một sợi dây, những hình ảnh của hoa lá, động vật hay các hình dạng quen thuộc được tái hiện bằng các đường vòng và nút thắt. Các nút có thể được sử dụng riêng hoặc nối tiếp, kết hợp với tua và những chi tiết khác để tạo thành một tổng thể trang trí hoàn chỉnh. Sự đa dạng ấy cũng cho thấy Maedeup không đơn thuần là một phương pháp “buộc dây”. Cùng một chất liệu, nhưng chỉ bằng cách thay đổi đường đi của sợi dây, người thợ có thể tạo ra rất nhiều hình dáng khác nhau.

Cách Maedeup hiện diện trong đời sống xưa

Một trong những hình ảnh dễ bắt gặp nhất của Maedeup trong văn hóa truyền thống Hàn Quốc là Norigae – loại phụ kiện thường được đeo cùng hanbok của phụ nữ. Norigae thường gồm phần trang sức chính, hệ thống dây và nút thắt cùng phần tua phía dưới. Trong đó, Maedeup vừa kết nối các thành phần, vừa góp phần tạo nên vẻ cân đối và tinh tế cho toàn bộ món đồ.

Tuy nhiên, Maedeup không chỉ giới hạn ở Norigae. Những nút thắt còn xuất hiện trên túi đựng, tua dây, trang phục và nhiều loại vật dụng trang trí khác. Màu sắc, kích thước và cách kết hợp nút có thể thay đổi tùy theo mục đích sử dụng và món đồ mà chúng đi cùng. Qua những ứng dụng ấy, có thể thấy một nét đặc biệt của Maedeup: công năng và thẩm mỹ không tách rời nhau. Một nút thắt vốn được tạo ra để nối hoặc giữ dây có thể đồng thời trở thành điểm nhấn trang trí. Từ một thao tác mang tính thực dụng, việc thắt nút dần phát triển thành một nghệ thuật thủ công riêng.

Những nút thắt truyền thống trong đời sống ngày nay trở thành “điểm chạm” văn hoá

Nếu trước đây Maedeup thường xuất hiện cùng những món đồ truyền thống, ngày nay những nút thắt ấy còn được ứng dụng, biến tấu, thậm chí còn trở thành nguồn cảm hứng cho những thiết kế hiện đại đặc biệt trong ngành thời trang. Trong số đó có thể kể đến thương hiệu thời trang Hàn Quốc ONGO (Old Things Never Die). Một số bộ sưu tập của ONGO đã lấy cảm hứng từ kỹ thuật thắt nút Maedeup để đưa vào thiết kế của mình, trở thành điểm nhấn đặc trưng cho sản phẩm. Nhờ đó, Maedeup không đứng tách biệt như một yếu tố trang trí mang tính cổ điển, mà trở thành một phần tự nhiên trong ngôn ngữ thiết kế hiện đại. Một trong những thiết kế của thương hiệu ONGO đã thu hút sự chú ý tại Hàn Quốc và sau đó được nhiều người trẻ tại Việt Nam biết đến là chiếc mũ lưỡi trai của ONGO, nổi bật với phần dây thắt phía sau mang kiểu dáng của Maedeup, khác biệt so với kiểu khóa thường thấy.

Là một người có tính “fomo”, mình cũng biết đến và mua một chiếc mũ đó khi thiết kế này được chú ý và trở nên viral tại Việt Nam. Ban đầu, chắc hẳn mọi người sẽ thích thú và mua với cùng một lý do là đều thấy ấn tượng với cách xử lý phần dây phía sau khác với những chiếc mũ lưỡi trai thông thường. Chỉ sau đó, sau khi đọc được một số bài review có nhắc về nguồn gốc của thiết kế này – một yếu tố làm cho chiếc mũ này hot trend, mình mới biết đến câu chuyện về Maedeup và bắt đầu tìm hiểu nhiều hơn về những kiểu nút thắt truyền thống của Hàn Quốc.

Khi những sản phẩm mang yếu tố truyền thống được sử dụng trong đời sống và đi ra ngoài biên giới Hàn Quốc, chúng một phần đã tạo ra những “điểm chạm” văn hóa mới. Người nước ngoài có thể chưa biết tên một nút thắt hay lịch sử của nó, nhưng họ có thể bắt gặp nó trên một món đồ, cảm thấy tò mò rồi chủ động tìm hiểu. 

Trải nghiệm của mình với chiếc mũ cũng bắt đầu như vậy. Mình mua nó vì thích một thiết kế đang được chú ý, nhưng từ một chi tiết nhỏ phía sau chiếc mũ lại biết thêm về một nét thủ công truyền thống của Hàn Quốc. Từ những nút thắt từng xuất hiện trên Norigae đến những biến tấu trong các món đồ của ngày hôm nay, Maedeup cho thấy truyền thống không nhất thiết phải đứng yên để được gìn giữ. Đôi khi, một cách để văn hóa tiếp tục sống chính là để con người có thể chạm vào, sử dụng và từ đó muốn tìm hiểu câu chuyện phía sau nó. Và có lẽ đó cũng là ý nghĩa đẹp nhất của những nút thắt Maedeup: không chỉ nối những sợi dây, mà còn nối quá khứ với hiện tại.

uyen81@korea.kr

* Bài viết này đã được viết bởi một phóng viên danh dự của Korea.net. Đoàn phóng viên danh dự chúng tôi có mặt ở khắp nơi trên thế giới, và họ luôn nỗ lực để chia sẻ tình yêu và lòng nhiệt huyết đối với tất cả mọi thứ của Hàn Quốc với Korea.net.