Hong Hyun-ik

Tổng Thư ký Ủy ban Quốc gia UNESCO Hàn Quốc

Cục diện quốc tế đầy thách thức và đường lối ngoại giao thực dụng của Chính phủ Lee Jae Myung

Thế giới đang chao đảo trước sự thay đổi đột ngột mang tính đơn phương của cường quốc Mỹ về mặt chiến lược toàn cầu. Hàn Quốc, quốc gia lâu nay lấy hợp tác với Mỹ làm trụ cột trong chiến lược đối ngoại, cũng đang đối mặt với môi trường đầy thách thức. Chính sách đặt lợi ích quốc gia của Mỹ lên hàng đầu đang làm suy yếu niềm tin trong liên minh Hàn–Mỹ, thậm chí làm biến đổi cả bản chất của liên minh. Đặc biệt, việc tự ý áp đặt mức thuế cao đã gây cú sốc nghiêm trọng đối với thương mại của Hàn Quốc.

Chính phủ Lee Jae Myung đã nỗ lực ổn định liên minh Hàn–Mỹ, chủ động ứng phó với các yêu cầu điều chỉnh từ phía Mỹ, đồng thời kiên nhẫn tìm kiếm điểm thỏa hiệp trước việc áp thuế cao. Với Nhật Bản, hai bên đã xây dựng khuôn khổ hợp tác dựa trên mức độ tin cậy cao giữa các lãnh đạo. Quan hệ với Trung Quốc, vốn gặp khó khăn dưới chính phủ trước, cũng được khôi phục toàn diện sau chuyến thăm Trung Quốc của Tổng thống Lee vào tháng 1. Nhờ đó, Hàn Quốc đã xây dựng nền tảng hợp tác hướng tới hòa bình và thịnh vượng chung với bốn cường quốc xung quanh bán đảo Triều Tiên, ngoại trừ Nga.

Tuy nhiên, việc giá dầu tăng vọt và gián đoạn chuỗi cung ứng do chiến tranh Iran đã gây ra khủng hoảng nghiêm trọng đối với nền kinh tế Hàn Quốc vốn phụ thuộc nhiều vào bên ngoài. Để vượt qua thách thức này, chính phủ đã mở rộng hơn nữa phạm vi của chính sách ngoại giao thực dụng. 

Chuyến thăm Ấn Độ và Việt Nam của Tổng thống Lee Jae Myung

Trong bối cảnh đó, Tổng thống Lee Jae Myung đã thăm cấp nhà nước tới Ấn Độ vào ngày 19/4 và cùng Thủ tướng Narendra Modi nâng tầm quan hệ song phương lên một bước mang tính đột phá. Ấn Độ hiện là nền kinh tế lớn thứ 4 thế giới, với dân số hơn 1,4 tỷ người – lớn nhất toàn cầu, đồng thời sở hữu năng lực trí tuệ nhân tạo (AI) và phần mềm ở trình độ hàng đầu. Với tốc độ tăng trưởng năng động khoảng 7%/năm, nước này được dự báo sẽ vươn lên trở thành nền kinh tế lớn thứ 3 thế giới vào năm 2050, đồng thời là trung tâm then chốt trong đa dạng hóa sản xuất và chuỗi cung ứng thay thế Trung Quốc. Ấn Độ vừa có quan hệ đối đầu với Trung Quốc về vấn đề lãnh thổ, vừa duy trì hợp tác kinh tế; đồng thời giữ quan hệ hữu hảo với Mỹ nhưng lại là đối tác gần gũi mang tính “bán liên minh” với Nga. Đặc biệt, nước này từ sau Thế chiến thứ II luôn đóng vai trò nòng cốt trong phong trào không liên kết và hiện nay tự định vị là quốc gia dẫn dắt Global South. Vì vậy, việc tăng cường quan hệ với Ấn Độ không chỉ mang lại lợi ích kinh tế như mở rộng sản xuất và chuỗi cung ứng, mà còn góp phần nâng cao vị thế quốc tế của Hàn Quốc và tăng cường liên kết với các quốc gia thuộc Global South.

Hai nhà lãnh đạo đã nhất trí theo đuổi chủ nghĩa đa phương và tuyên bố nối lại đàm phán nhằm nâng cấp Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Hàn Quốc - Ấn Độ (CEPA), có hiệu lực từ năm 2010. Hai bên cũng đặt mục tiêu nâng kim ngạch thương mại song phương từ khoảng 25 tỷ USD lên 50 tỷ USD vào năm 2030. Trên cơ sở “Tuyên bố chung Hàn - Ấn về an ninh năng lượng và tài nguyên” được công bố kèm theo tuyên bố chung hội nghị thượng đỉnh, hai nước đã thành lập “Ủy ban Hợp tác Công nghiệp Hàn - Ấn”. Thông qua đó, hai bên sẽ xây dựng hệ thống cung ứng ổn định đối với các nguyên liệu hóa dầu như naphta, đồng thời mở rộng hợp tác sang lĩnh vực đóng tàu và hàng hải. Hai bên cũng nhất trí kết hợp lợi thế quy mô của Ấn Độ với tốc độ của Hàn Quốc để mở rộng hợp tác từ các lĩnh vực truyền thống như ô tô và điện gia dụng sang tài chính, trí tuệ nhân tạo, cũng như quốc phòng và công nghiệp quốc phòng.

Tiếp đó, Tổng thống Lee Jae Myung đã thăm Vietnam – quốc gia mà Hàn Quốc đã phát triển quan hệ gần tương đương liên minh kinh tế kể từ khi thiết lập quan hệ ngoại giao năm 1992.
Tháng 8 năm ngoái, chính phủ Lee Jae Myung đã đón tiếp Tổng Bí thư Tô Lâm – nhà lãnh đạo cao nhất của Việt Nam – với tư cách là nguyên thủ quốc gia đầu tiên thăm cấp nhà nước. Sau khi kiêm nhiệm thêm chức Chủ tịch nước vào tháng 4, ông Tô Lâm cũng dành nghi thức cao nhất khi đón Tổng thống Lee trong chuyến thăm lần này. Hai nước hiện là đối tác thương mại lớn thứ ba của nhau. Hàn Quốc là nhà đầu tư lớn nhất tại Việt Nam, với hơn 10.000 doanh nghiệp đang hoạt động. Nhân chuyến thăm, tại diễn đàn doanh nghiệp, hai bên đã ký kết 73 biên bản ghi nhớ và hợp đồng. Hai nước cũng nhất trí nâng kim ngạch thương mại từ 94,6 tỷ USD lên 150 tỷ USD vào năm 2030. Đáng chú ý, các doanh nghiệp Hàn Quốc đã đạt được hợp đồng xuất khẩu trị giá 82 triệu USD – mức cao kỷ lục – tại hội nghị tư vấn xuất khẩu.

Quan hệ hai nước hiện đã vượt qua giai đoạn mở rộng về lượng để chuyển sang tăng trưởng về chất. Việt Nam không chỉ là quốc gia sản xuất dầu mỏ mà còn sở hữu trữ lượng đất hiếm lớn thứ hai thế giới sau Trung Quốc, đồng thời có nguồn cung urê dồi dào. Vì vậy, đối với Hàn Quốc, Việt Nam mang ý nghĩa vượt xa một đối tác thương mại đơn thuần, mà là đối tác kinh tế lý tưởng có thể cùng xây dựng hệ sinh thái công nghiệp trong các lĩnh vực như năng lượng và chuỗi cung ứng. Với mục tiêu trở thành quốc gia thu nhập cao vào năm 2045 và duy trì tốc độ tăng trưởng nhanh khoảng 7% mỗi năm, Việt Nam cùng với Hàn Quốc – quốc gia có thế mạnh về công nghệ và vốn – có thể thúc đẩy hợp tác bổ trợ và cùng có lợi. Việc Hàn Quốc tham gia các dự án hạ tầng quy mô lớn như điện hạt nhân, hạ tầng điện lực, đường sắt cao tốc, phát triển đô thị mới và giao thông, an ninh nguồn nước, quản lý tài nguyên nước, cũng như trung tâm dữ liệu AI, đồng thời hỗ trợ về công nghệ số và khoa học, là những ví dụ tiêu biểu. Qua các chuyến thăm Ấn Độ và Việt Nam, Tổng thống Lee Jae Myung đã thành công trong việc đặt nền tảng hợp tác quốc tế nhằm ứng phó với bất ổn kinh tế, thương mại và gián đoạn chuỗi cung ứng.

Nhiệm vụ đối ngoại của Hàn Quốc trong thời gian tới

Hàn Quốc đã liên tiếp tổ chức các cuộc họp thượng đỉnh không chỉ với Mỹ, Nhật Bản và Trung Quốc mà còn với các cường quốc thuộc Global South như Nam Phi, Brazil, Ấn Độ và Việt Nam, qua đó củng cố nền tảng cho đường lối ngoại giao thực dụng và tăng cường vai trò của một quốc gia có trách nhiệm trên toàn cầu. Hiện nay, những nhiệm vụ còn lại là bình thường hóa quan hệ với Nga và Triều Tiên – hai nước đã hình thành mối liên kết mang tính đồng minh trong bối cảnh chiến tranh Ukraine – cũng như giành lại quyền chỉ huy tác chiến thời chiến. Nga vẫn tiếp tục cuộc chiến xâm lược, trong khi Triều Tiên tiếp tục phát triển vũ khí hủy diệt hàng loạt và thậm chí tránh né đối thoại. Tuy nhiên, việc bình thường hóa quan hệ với hai nước này là điều cần thiết nhằm bảo đảm an ninh quốc gia và cuộc sống ổn định của người dân Hàn Quốc.

Nếu lưu ý ba điểm sau, có thể tìm ra bước đột phá. Thứ nhất, Mỹ vẫn để ngỏ khả năng đối thoại với các nước này, và bản thân họ cũng mong muốn đàm phán với Mỹ. Hàn Quốc vì vậy không cần phải e dè khi nối lại đối thoại. Thứ hai, các nước này cho rằng Hàn Quốc thiếu tính tự chủ trong chiến lược đối ngoại và chỉ huy tác chiến, nên tỏ ra thận trọng trong đối thoại. Do đó, cần tập trung tăng cường năng lực tự vệ và thúc đẩy sớm việc giành lại quyền chỉ huy tác chiến thời chiến. Thứ ba, Nga mong muốn bình thường hóa quan hệ và mở rộng hợp tác kinh tế với Hàn Quốc, trong khi Triều Tiên cũng nhận thức rõ hợp tác kinh tế với Hàn Quốc là cần thiết để phục hồi và phát triển kinh tế. Vì vậy, Hàn Quốc cần chủ động tiếp cận trên cơ sở nâng cao sức mạnh quốc gia trong các lĩnh vực kinh tế, công nghệ, quốc phòng, công nghiệp quốc phòng và văn hóa. Nếu không bị giới hạn bởi an ninh – quốc phòng, đồng thời thừa nhận vị thế ngoại giao phù hợp của các nước này và thúc đẩy hợp tác kinh tế sáng tạo, chủ động, những thách thức còn lại hoàn toàn có thể được giải quyết.

Hong Hyun-ik, Tổng Thư ký Ủy ban Quốc gia UNESCO Hàn Quốc, từ năm 1997 đã nghiên cứu về an ninh quốc gia và chiến lược quốc gia của Hàn Quốc tại Viện Nghiên cứu Sejong, với các chủ đề như vấn đề hạt nhân Triều Tiên, quan hệ liên Triều, liên minh Hàn–Mỹ, quan hệ Hàn–Nga và xây dựng cơ chế hòa bình trên bán đảo Triều Tiên.Ông từng giữ chức Viện trưởng Học viện Ngoại giao Quốc gia và Trưởng phân đối ngoại – an ninh của Ủy ban Hoạch định Chính sách Quốc gia.