Viện trưởng Viện Phát triển Phúc lợi Người khuyết tật Hàn Quốc Lee Kyung Hae nhấn mạnh ý nghĩa của việc ban hành luật trong cuộc phỏng vấn tại Trung tâm Irum ở quận Yeongdeungpo, Seoul ngày 29/4: “Luật Bảo đảm Quyền của Người khuyết tật là đạo luật đóng vai trò như một chuẩn mực thay đổi những tiêu chuẩn hiện có của xã hội chúng ta”. (Ảnh: Lee Jeong Woo / Korea.net)

Bài viết từ Yoon Sojung và Lee Ji Yae

"Tôi đã vui đến mức muốn hát vang lên."

Viện trưởng Viện Phát triển Phúc lợi Người khuyết tật Hàn Quốc Lee Kyung Hae đã diễn tả khoảnh khắc Luật Bảo đảm Quyền của Người khuyết tật được Quốc hội thông qua tại phiên họp toàn thể ngày 23 tháng trước bằng câu nói như vậy.

Có mặt tại Quốc hội vào khoảng 4 giờ chiều hôm đó khi dự luật được thông qua, Viện trưởng Lee cho biết: “Với tư cách là người đã tham gia xây dựng chính sách dành cho người khuyết tật suốt 25 năm qua, tôi nghĩ rằng chính sách dành cho người khuyết tật của Hàn Quốc cuối cùng cũng sẽ được hoàn thiện nhờ việc ban hành Luật Bảo đảm Quyền của Người khuyết tật, đồng thời nói thêm rằng bà “không thể giấu được niềm vui”.

Luật Bảo đảm Quyền của Người khuyết tật được Quốc hội thông qua sau 19 năm kể từ khi bắt đầu được biên soạn vào năm 2007. Con số này gần gấp bốn lần thời gian ban hành Luật Cấm Phân biệt đối xử với Người khuyết tật, vốn mất 5 năm từ khi được xúc tiến vào năm 2002 đến lúc được ban hành vào năm 2007.

Viện trưởng Lee nhấn mạnh rằng “Luật Bảo đảm Quyền của Người khuyết tật là đạo luật tái định nghĩa người khuyết tật không phải là đối tượng của sự ban ơn, bảo hộ hay chăm sóc, mà là chủ thể của các quyền”, đồng thời cho rằng đây là “đạo luật đóng vai trò như chuẩn mực thay đổi những tiêu chuẩn hiện có của xã hội”.

Dưới đây là nội dung cuộc phỏng vấn với Viện trưởng Lee tại Trung tâm Irum thuộc Viện Phát triển Phúc lợi Người khuyết tật Hàn Quốc ở quận Yeongdeungpo, Seoul ngày 29/4.

- Luật Bảo đảm Quyền của Người khuyết tật cuối cùng đã được thông qua tại phiên họp toàn thể của Quốc hội. Xin bà cho biết lý do gì khiến cộng đồng người khuyết tật đã phải chờ đợi đạo luật này trong một thời gian dài và luật có ý nghĩa như thế nào đối với chính sách dành cho người khuyết tật.

Đã hơn 20 năm kể từ khi hệ thống quốc tế về người khuyết tật chuyển từ cách tiếp cận dựa trên chăm sóc và bảo hộ sang tự lập và hòa nhập. “Công ước Liên Hợp Quốc về Quyền của Người khuyết tật” (UN CRPD), được Đại hội đồng Liên Hợp Quốc thông qua năm 2006, nhìn nhận khuyết tật là một vấn đề xã hội. Điều đó có nghĩa khuyết tật không còn là vấn đề mà cá nhân phải tự vượt qua, thích nghi hay chấp nhận từ bỏ, mà là trách nhiệm của nhà nước trong việc loại bỏ những rào cản gây cản trở cho người khuyết tật.

Trong Luật Phúc lợi Người khuyết tật (ban hành năm 1981) và Luật Cấm Phân biệt đối xử với Người khuyết tật, các quyền cơ bản của người khuyết tật cũng đã được quy định. Tuy nhiên, xã hội Hàn Quốc đến nay vẫn chủ yếu xem người khuyết tật như đối tượng cần được chăm sóc và hỗ trợ. Trong bối cảnh đó, nhu cầu ban hành một đạo luật bảo đảm quyền của người khuyết tật một cách mạnh mẽ hơn đã liên tục được đặt ra. Dù việc này luôn được đề xuất là nhiệm vụ quốc gia mỗi khi chính phủ mới thành lập, việc đạt được đồng thuận xã hội vẫn không hề dễ dàng.

Luật Bảo đảm Quyền của Người khuyết tật là đạo luật tái định nghĩa người khuyết tật không phải là đối tượng của sự ban ơn, bảo hộ hay chăm sóc, mà là chủ thể của các quyền. Đây cũng là đạo luật đưa ra chuẩn mực mới và trở thành cột mốc thay đổi những tiêu chuẩn hiện có của xã hội chúng ta. Luật bao quát các nội dung mang tính nền tảng như quyền được tôn trọng nhân phẩm, quyền bình đẳng, quyền tự lập và quyền tự quyết của người khuyết tật. Luật sẽ trở thành điểm khởi đầu cho việc tái tổ chức toàn diện các chính sách và chế độ liên quan đến người khuyết tật vốn được xây dựng rời rạc trước đây, qua đó thiết lập một hệ thống chính sách thống nhất.

- Theo bà, việc ban hành Luật Bảo đảm Quyền của Người khuyết tật sẽ mang lại những thay đổi thực chất nào cho cuộc sống của người khuyết tật?

Chất lượng cuộc sống của người khuyết tật sẽ thay đổi rất lớn. Luật này quy định rõ rằng người khuyết tật có quyền được hưởng đầy đủ mọi quyền cơ bản, đồng thời nhà nước có trách nhiệm bảo đảm và hiện thực hóa những quyền đó. Nói cách khác, luật khẳng định rõ việc loại bỏ các rào cản về vật lý, phi vật lý và thể chế mà người khuyết tật gặp phải trong xã hội là nghĩa vụ của nhà nước.

 
Nguyên tắc quan trọng của luật là tôn trọng “quyền tự quyết” của người khuyết tật. Các dịch vụ vốn trước đây vận hành theo hướng lấy nhà cung cấp làm trung tâm sẽ chuyển sang lấy nhu cầu và chính người khuyết tật làm trung tâm. Thay vì người khuyết tật phải thích ứng với tiêu chuẩn của chế độ hay dịch vụ, các dịch vụ phải được thiết kế và cung cấp phù hợp với nhu cầu và yêu cầu của họ. Đặc biệt, luật còn quy định rõ từ khâu hoạch định chính sách đến đánh giá thực thi, giám sát và quy trình xác nhận nhằm bảo đảm tính hiệu quả trên thực tế.

- Hiện nay, chính phủ đang thúc đẩy các chính sách mở rộng phúc lợi dành cho trẻ em khuyết tật như thành lập trung tâm hỗ trợ trẻ em khuyết tật tại 17 thành phố và tỉnh trên toàn quốc, mở rộng đối tượng thụ hưởng dịch vụ phục hồi chức năng, đồng thời triển khai các chính sách tăng cường việc làm cho người khuyết tật. Theo bà, Luật Bảo đảm Quyền của Người khuyết tật có tạo động lực thúc đẩy những chính sách này hay không?

Các dự án và dịch vụ liên quan đến người khuyết tật sẽ được thiết kế, xây dựng nội dung, tiếp cận và cung cấp theo hướng phù hợp với thực tế tại hiện trường và lấy người thụ hưởng làm trung tâm. Chính phủ hiện nhấn mạnh xây dựng chế độ nhà nước chịu trách nhiệm chăm sóc người khuyết tật và mở rộng việc làm chuyên biệt cho người khuyết tật. Nguyên tắc hỗ trợ phúc lợi theo nhu cầu cá nhân này cũng hoàn toàn phù hợp với nguyên tắc đặt quyền lợi của người khuyết tật lên trên hết mà Luật Bảo đảm Quyền của Người khuyết tật đề ra. Tôi cho rằng việc ban hành luật sẽ giúp đẩy nhanh quá trình hiện thực hóa các nhiệm vụ quốc gia của chính phủ.

- Sau khi Luật Bảo đảm Quyền của Người khuyết tật được thông qua, tên gọi của Viện Phát triển Phúc lợi Người khuyết tật Hàn Quốc được đổi thành “Viện Bảo đảm Quyền của Người khuyết tật Hàn Quốc”, đồng thời vai trò của cơ quan này cũng trở nên quan trọng hơn.

Luật sẽ có hiệu lực sau hai năm kể từ khi được ban hành. Trong vòng một năm kể từ thời điểm luật có hiệu lực, “Viện Phát triển Phúc lợi Người khuyết tật Hàn Quốc” hiện nay sẽ được chuyển đổi thành “Viện Bảo đảm Quyền của Người khuyết tật Hàn Quốc”. Chức năng và vai trò của cơ quan này cũng sẽ được tăng cường đáng kể. Từ trước đến nay, viện đã đảm nhận các dự án chính sách quốc gia như nghiên cứu và phát triển chính sách người khuyết tật, phục hồi nghề nghiệp, hỗ trợ trẻ em khuyết tật và người khuyết tật về mặt trí tuệ với vai trò là cơ quan công lập phụ trách tổng thể chính sách người khuyết tật. Trong tương lai, sau khi trở thành Viện Bảo đảm Quyền của Người khuyết tật, cơ quan này sẽ được bổ sung các nhiệm vụ như hỗ trợ xây dựng kế hoạch cơ bản cấp quốc gia, quản lý điều tra và thống kê, đánh giá và giám sát các dịch vụ và dự án khác nhau. Chúng tôi cũng sẽ tập trung cho việc nghiên cứu sửa đổi các luật và dịch vụ hiện hành liên quan đến người khuyết tật.

- Để hoàn thiện chính sách dành cho người khuyết tật, trong thời gian tới cơ quan sẽ tập trung thực hiện những vai trò nào?

Mục tiêu của chúng tôi là xây dựng một xã hội nơi mọi người dân, bao gồm cả người khuyết tật, đều có thể sống hạnh phúc và an toàn. Chúng tôi sẽ thực hiện tốt vai trò cầu nối giữa khu vực dân sự và chính phủ, chuyển tải ý kiến từ thực tiễn tới chính phủ, đồng thời truyền đạt đầy đủ các chính sách của chính phủ tới cơ sở.

Quan trọng hơn hết là hình thành sự đồng thuận trong xã hội. Chúng ta cần nỗ lực dựa trên sự đồng thuận xã hội nhằm thừa nhận và tôn trọng sự đa dạng, khác biệt của nhau vượt qua ranh giới giữa người khuyết tật và không khuyết tật, đồng thời bảo vệ quyền của tất cả mọi người. Chúng tôi sẽ nỗ lực hết sức để xây dựng sự đồng thuận đó.

Viện trưởng Lee Kyung Hae của Viện Phát triển Phúc lợi Người khuyết tật Hàn Quốc cho rằng việc ban hành Luật Bảo đảm Quyền của Người khuyết tật sẽ đẩy nhanh quá trình thi hành các nhiệm vụ quốc gia về hỗ trợ phúc lợi phù hợp cho người khuyết tật của chính phủ, trong cuộc phỏng vấn tại Trung tâm Irum ở quận Yeongdeungpo, Seoul ngày 29/4. Ảnh chụp bà Lee cùng các linh vật đại diện của viện. (Ảnh: Lee Jeong Woo / Korea.net) 

arete@korea.kr