Câu chữ của Điều 98 Bộ luật Dân sự vẫn còn giữ nguyên. Tuy nhiên, nền tảng xã hội và môi trường nơi điều khoản này vận hành đã thay đổi. Ngôn ngữ dùng trong chính sách liên quan đến động vật cũng đang chuyển trọng tâm từ “sử dụng động vật như thế nào” sang “cùng chung sống với động vật ra sao”.
Cách nhìn nhận về động vật trong xã hội Hàn Quốc đang thay đổi một cách căn bản. Khi ngày càng có nhiều người nuôi thú cưng và nhận thức về phúc lợi động vật được nâng cao, có nhiều biến chuyển được ghi nhận cả trong chính sách lẫn đời sống thường nhật. Loạt bài “Bảo vệ động vật tại Hàn Quốc” sẽ khám phá những thay đổi xã hội xoay quanh mối quan hệ giữa con người và động vật, dựa trên các cuộc thảo luận về vị thế pháp lý của động vật, các ví dụ về sanctuary (khu bảo tồn), và các chính sách thân thiện với động vật của chính quyền địa phương.
Vào ngày 30/05/2023, các nhà hoạt động của "Liên minh Động vật không phải là đồ vật", được thành lập bởi hơn 20 tổ chức xã hội dân sự đang kêu gọi Quốc hội sớm thông qua Dự thảo sửa đổi một số điều của Bộ luật dân sự về việc "Không xem động vật là một đồ vật". (Ảnh: Liên minh Động vật không phải là đồ vật)
Bài viết bởi Kim Hyelin
Từ trước đến nay, động vật được coi là “đồ vật” theo pháp luật. Điều 98 Bộ luật Dân sự hiện hành định nghĩa đồ vật là “vật thể hữu hình, điện và các nguồn lực tự nhiên khác có thể quản lý được”. Theo quy định này, động vật đương nhiên được phân loại là đối tượng có thể mua bán và xử lý. Tuy nhiên, gần đây, trọng tâm của chính sách đã nhanh chóng chuyển đổi từ việc không phải nên sử dụng động vật như thế nào mà là nên đối xử với động vật ra sao.
Các cuộc thảo luận sửa đổi Bộ luật Dân sự được bắt đầu từ năm 2021, khi Bộ Tư pháp Hàn Quốc công bố dự thảo luật với điều khoản “Động vật không phải là đồ vật”. Dự thảo này đã tự động bị hủy bỏ tại Quốc hội khóa 21, nhưng đến Quốc hội khóa 22, các dự luật tương tự đang được Ủy ban Pháp chế xem xét. Mặc dù vẫn chưa đạt đến mức công nhận động vật là chủ thể có quyền hạn, những nỗ lực không ngừng nghỉ này chứng tỏ hướng đi của chính sách đã thay đổi một cách căn bản.
Ngày 1/9/2024 tại phiên họp toàn thể của Quốc hội, "Dự luật Đặc biệt về chấm dứt việc nuôi, giết mổ và buôn bán chó với mục đích làm thực phẩm" đã được thông qua. (Ảnh: Yonhap News).
Trong khi các cuộc tranh luận về địa vị pháp lý của động vật vẫn tiếp diễn, đã xuất hiện những bước tiến thể chế rõ rệt trong một số lĩnh vực cụ thể. Trường hợp tiêu biểu nhất là vấn đề tiêu thụ thịt chó. "Luật đặc biệt về chấm dứt việc nuôi, giết mổ và buôn bán chó với mục đích làm thực phẩm" được Quốc hội thông qua vào tháng 1/2024, sẽ cấm hoàn toàn việc nuôi, giết mổ và buôn bán chó để làm thực phẩm từ tháng 2/2027. Theo Bộ Nông nghiệp, Thực phẩm và Nông thôn, tính đến ngày 9/2 năm ngoái, 623 trong tổng số 1.537 trang trại nuôi chó (khoảng 40%) trên toàn quốc đã đóng cửa.
Lĩnh vực động vật trưng bày cũng đang thay đổi. Năm 2022, Quốc hội đã thông qua bản sửa đổi toàn diện "Luật quản lý vườn thú và thủy cung", chuyển chế độ đăng ký sang chế độ cấp phép, và luật này có hiệu lực từ tháng 12/2023. Cũng từ tháng 12 cùng năm, các loài thuộc bộ Cá voi được chỉ định là “loài bị cấm nuôi với mục đích trưng bày”, qua đó ngăn chặn hoàn toàn việc đưa mới các loài này vào thủy cung. Việc trưng bày động vật hoang dã tại các cơ sở ngoài vườn thú cũng bị cấm. Ngay cả trong vườn thú, việc đưa động vật vào chỉ giới hạn cho mục đích nghiên cứu hoặc giáo dục. Các hoạt động gây căng thẳng cho động vật như trải nghiệm cưỡi động vật cũng bị cấm hoàn toàn, qua đó tăng cường hơn nữa các tiêu chuẩn phúc lợi động vật.
Ngày 20/10/2023 tại Trung tâm Triển lãm Daejeon (DCC), Quận Yuseong, Thành phố Daejeon, khách tham quan đang quan sát organoid nội tạng người được trưng bày tại Triển lãm Thương mại hóa công nghệ kỷ niệm 50 năm thành lập Đặc khu Nghiên cứu và phát triển Daedeok. Organoid là cấu trúc tế bào 3D tương tự nội tạng thật được tạo ra từ tế bào gốc. Đây được xem là một trong những phương pháp thử nghiệm thế hệ mới có thể thay thế thí nghiệm trên động vật. (Ảnh: Yonhap News).
Trong lĩnh vực thí nghiệm trên động vật, thay vì cấm hoàn toàn, chính phủ lựa chọn đầu tư vào công nghệ thay thế và tăng cường kiểm soát đạo đức. Vào tháng 6 năm ngoái, Bộ Thương mại, Công nghiệp và Tài nguyên, Bộ Khoa học, Công nghệ Thông tin và Truyền thông, cùng Bộ Y tế và Phúc lợi đã đồng sáng lập “Hội đồng hợp tác đẩy mạnh phát triển sản phẩm và kỹ thuật đánh giá hiệu quả phi lâm sàng cho dược phẩm sinh học tiên tiến”, qua đó cùng tập trung hỗ trợ phát triển các phương pháp thử nghiệm thay thế thí nghiệm trên động vật, như hệ thống vi sinh lý (MPS). Trong khi đó, Bộ Nông nghiệp, Thực phẩm và Nông thôn vào tháng 1 năm nay đã biên soạn và phân phát cuốn cẩm nang “Hướng dẫn lập kế hoạch thí nghiệm trên động vật”, nhằm giúp các nhà nghiên cứu thiết kế thí nghiệm mang tính đạo đức, giảm thiểu tối đa đau đớn không cần thiết cho động vật, đồng thời nâng cao nhận thức đạo đức trong thực tiễn nghiên cứu.
kimhyelin211@korea.kr