Nhân dịp Kỳ họp lần thứ 48 của Ủy ban Di sản Thế giới UNESCO, Korea.net đã thực hiện loạt bài đặc biệt gồm 6 phần mang tên “Danh mục ứng cử Di sản Thế giới của Hàn Quốc”. Khép lại loạt bài này, kỳ cuối cùng giới thiệu Di tích Hoeamsa ở Yangju.

Bài viết từ Hong Angie
Video: Kênh YouTube chính thức của Bảo tàng Di tích Hoeamsa thành phố Yangju
Ảnh: Park Daejin / Korea.net 

Khung cảnh thoáng đãng được núi Cheonbosan dịu dàng ôm trọn, không khí trong lành và sự tĩnh lặng chỉ điểm xuyết bởi tiếng côn trùng khe khẽ. Đó là cảm giác bình yên khó tìm thấy giữa chốn đô thị ồn ào. Khi lần đầu đặt chân đến Di tích Hoeamsa (Di tích lịch sử số 128), nằm dưới chân núi Cheonbosan ở thành phố Yangju, tỉnh Gyeonggi, điều gây ấn tượng trước tiên là khoảng không rộng lớn có phần lạ lẫm. Không có những tòa điện bằng gỗ nguy nga, cũng chẳng có những mảng dancheong (họa tiết trang trí truyền thống) rực rỡ. Chỉ có thảm cỏ trải dài cùng những phiến đá kê chân cột cổ xưa lặng lẽ nằm lại với thời gian.

Chậm rãi bước qua khu đất trống, dấu vết của thời gian và thiên nhiên đang lấp đầy những khoảng không nơi các công trình từng hiện hữu dần hiện ra. Khi hình dung rằng bên dưới khoảng đất tĩnh lặng này từng tồn tại một ngôi chùa đồ sộ, cảnh quan của Di tích Hoeamsa bỗng hiện ra dưới một góc nhìn hoàn toàn khác.

Khi đến cuối sườn đồi phía đông bắc của khu nền chùa, “Tháp xá lợi tại Di tích Hoeamsa ở Yangju” – bảo vật được Nhà nước Hàn Quốc công nhận – lập tức thu hút ánh nhìn với vị trí bao quát cả vùng đất rộng lớn. Phần đế bát giác được chạm khắc tinh xảo với hình rồng, mây và hoa sen, còn phần đỉnh tháp vươn cao đầy uy nghi càng làm nổi bật sự hiện diện của công trình. Đây là hiện vật thể hiện đỉnh cao của nghệ thuật chế tác đá hoàng gia vào đầu thời Joseon. Chỉ riêng ngọn tháp xá lợi này cũng đủ để hình dung Hoeamsa từng là một ngôi chùa có vị thế đặc biệt.

Chỉ khi bước vào Bảo tàng Di tích Hoeamsa thành phố Yangju gần đó, du khách mới có thể hình dung trọn vẹn quy mô thực sự của khu nền chùa rộng lớn này. Trước mô hình phục dựng tại tầng 1, những khối đá nằm rải rác trên nền đất như được ghép lại, tái hiện đại tự viện gồm 262 gian từng sừng sững nơi đây hơn 600 năm trước.

Các cuộc khai quật khảo cổ kéo dài từ năm 1997 đã làm sáng tỏ hơn vị thế đặc biệt của Hoeamsa trong quá khứ. Nhiều hiện vật đã được phát hiện, trong đó có ngói men xanh cao cấp vốn chỉ được sử dụng hạn chế cho các công trình hoàng gia, cùng các chi tiết trang trí kiến trúc hình đầu rồng và đầu thú, tượng đồng tử bằng sứ trắng mang đậm phong cách cung điện.

Trong số đó, hiện vật thể hiện rõ nhất tính chất đặc biệt của Hoeamsa là chiếc chuông gió bằng đồng (geumtak). Từng được treo dưới đầu mái hiên và phát ra âm thanh trong trẻo, chiếc chuông có kích thước lớn hiếm thấy tại các ngôi chùa thông thường. Trên bề mặt chuông khắc lời cầu chúc sự bình an cho hoàng gia cùng tên của vua Taejo Yi Seong-gye, Hoàng hậu Sindeok, Thế tử Bangseok và Quốc sư Muhak.

Nhà nghiên cứu Hong Bo Kyoung thuộc Đội Di sản Thế giới, Phòng Văn hóa và Du lịch thành phố Yangju, giải thích: “Xét tổng thể kích thước khác thường của chiếc geumtak được khai quật, những dòng chữ khắc rõ tên các nhân vật hoàng gia trên bề mặt chuông cùng dấu tích kiến trúc mang phong cách cung điện, có thể khẳng định Hoeamsa không đơn thuần là một ngôi chùa Phật giáo. Đây còn là hành cung hoàng gia, nơi nhà vua trực tiếp lưu lại và xử lý việc triều chính, đồng thời là ngôi chùa có địa vị cao nhất, được triều đình bảo trợ.”

Bố cục không gian của Di tích Hoeamsa cũng có nhiều nét tương đồng với Manwoldae, cung điện hoàng gia thời Goryeo ở Gaeseong. Hơn 70 công trình từng được xây dựng trên tám tầng nền đá men theo sườn núi Cheonbosan, tạo nên ngôi chùa hoàng gia lớn nhất vào cuối thời Goryeo – đầu thời Joseon, đồng thời là hành cung của vua Taejo Yi Seong-gye.

Tuy nhiên, ngay cả sự uy nghi của ngôi chùa hoàng gia đồ sộ này cũng không thể tránh khỏi dấu ấn của thời gian. Sau khi bị thiêu rụi trong một trận hỏa hoạn vào thế kỷ 16, Hoeamsa chỉ còn lại phế tích. Các công trình đã biến mất, nhưng những dấu tích nằm sâu dưới lòng đất vẫn còn đó. Đặc biệt, hệ thống ondol (sưởi ấm dưới sàn truyền thống của Hàn Quốc) và hệ thống thoát nước được thiết kế tinh vi được đánh giá là những bằng chứng quan trọng cho thấy trình độ kỹ thuật kiến trúc vượt trội thời bấy giờ, từng phục vụ sinh hoạt và tu hành của hàng nghìn tăng chúng.

Di tích Hoeamsa là một di tích quan trọng, phản ánh sự hưng thịnh của văn hóa Thiền tông Đông Á vào thế kỷ 14, giai đoạn cuối thời Goryeo – đầu thời Joseon, đồng thời cho thấy diện mạo của một không gian tu hành quy mô lớn thời bấy giờ. Với những giá trị lịch sử và khảo cổ học này, Hoeamsa đã được Cục Di sản Quốc gia Hàn Quốc đưa vào Danh mục ưu tiên đề cử Di sản Thế giới UNESCO với tư cách một di sản độc lập.

shong9412@korea.kr