Kỳ họp lần thứ 48 của Ủy ban Di sản Thế giới UNESCO sẽ được khai mạc vào tháng 7 tới tại Busan, Hàn Quốc. Nhân dịp này, hãy cùng Korea.net ôn lại ý nghĩa của kỳ họp và điểm qua 6 trong tổng số 12 địa điểm nằm trong Danh sách dự kiến Di sản Thế giới UNESCO của Hàn Quốc.

5 trong 11 địa điểm thuộc “Di sản của Thủ đô tạm thời Busan trong Chiến tranh Triều Tiên”. Theo chiều kim đồng hồ từ trên xuống: Cầu Yeongdo, Khu nhà ở tị nạn bia mộ Ami-dong, Nghĩa trang Tưởng niệm Liên Hợp Quốc, Tòa nhà chính phủ thủ đô lâm thời, Dinh Tổng thống tạm thời. (Ảnh: Lee Jeongwoo)

Busan = Bài viết từ Margareth Theresia
Ảnh = Phóng viên Lee Jeong Woo

“Di sản của Thủ đô tạm thời Busan trong Chiến tranh Triều Tiên” được ví như một bản ghi chép vĩ đại xuyên suốt 1.023 ngày được hình thành giữa một trong những bi kịch khốc liệt nhất của nhân loại. Trong đó, trung tâm là 11 địa điểm phản ánh lại một cách sinh động giai đoạn Busan đảm nhiệm vai trò thủ đô ngay sau khi chiến tranh nổ ra vào năm 1950.

Các di sản này đã góp phần hỗ trợ các chức năng hành chính, ngoại giao và quân sự của quốc gia trong cơn biến động dữ dội của cuộc chiến toàn diện đầu tiên thời Chiến tranh Lạnh thế kỷ 20, nhờ đó duy trì được sự tồn tại của Hàn Quốc. Sự hiện diện của các di sản này đã chứng minh cho quá trình bảo toàn hệ thống quốc gia, gìn giữ phẩm giá và ý chí sống của người dân trong hoàn cảnh chiến tranh khắc nghiệt. Điều này thực sự mang lại giá trị phổ quát nổi bật hiếm có trên toàn thế giới.

Tòa nhà chính phủ thủ đô lâm thời tại quận Seo-gu, thành phố Busan. Tòa nhà từng được sử dụng làm trụ sở chính phủ của thủ đô tạm thời trong Chiến tranh Triều Tiên. Hiện được sử dụng làm Bảo tàng Seokdang của trường Đại học Dong-A. (Ảnh: Lee Jeongwoo)

Nơi nâng đỡ quốc gia giữa làn đạn chiến tranh: Trụ sở chính phủ thủ đô tạm thời

Tòa nhà chính phủ thủ đô lâm thời từng là trụ sở chính phủ của thủ đô tạm thời. Văn phòng Thủ tướng cùng 8 bộ chủ chốt như Bộ Tư pháp, Bộ Quốc phòng đều được đặt tại đây vào thời chiến. Đây là trung tâm điều hành quốc gia với các hoạt động duy trì bộ máy chính phủ, hoạch định chính sách và tiếp đón ngoại giao.

Công trình được xây dựng vào năm 1925 để làm Tòa thị chính tỉnh Gyeongsangnam-do và sau khi Hàn Quốc giành độc lập, nó tiếp tục được sử dụng làm Tòa thị chính. Trong suốt hơn 90 năm, công trình này đã giữ vai trò làm trung tâm hành chính công. Khi chiến tranh nổ ra, tòa nhà được chuyển đổi thành trụ sở của chính phủ lâm thời, sau đó được dùng làm tòa án và viện kiểm sát. Những dấu mốc lịch sử độc đáo tích tụ qua nhiều thời kỳ đã tạo nên chiều sâu đặc biệt cho công trình, phản ánh trọn vẹn lịch sử cận - hiện đại của Hàn Quốc.

Dinh Tổng thống tạm thời tại quận Seo-gu, thành phố Busan. Trong Chiến tranh Triều Tiên, nơi đây được sử dụng làm dinh thự và văn phòng làm việc của Tổng thống. Hiện được sử dụng làm Bảo tàng Thủ đô tạm thời. (Ảnh: Lee Jeongwoo)

Dinh Tổng thống và không gian ngoại giao - chính trị

Bên cạnh Tòa nhà chính phủ thủ đô lâm thời, Dinh Tổng thống tạm thời cũng đóng vai trò trụ cột trong việc điều hành quốc gia tại thủ đô tạm thời Busan. Nếu các chức năng hành chính tập trung tại Tòa nhà chính phủ thủ đô lâm thời, thì Dinh Tổng thống tạm thời là dinh thự của Tổng thống, đồng thời là một không gian biểu tượng, nơi các quyết sách quốc gia được đưa ra.

Công trình được xây dựng vào năm 1926 để làm dinh thự của Tỉnh trưởng Gyeongsangnam-do. Sau Chiến tranh Triều Tiên, nó được sử dụng làm dinh Tổng thống, từ đó vị thế lịch sử của tòa nhà cũng được nâng cao. Hiện nay, nội thất của công trình tái hiện gần với nguyên trạng không gian làm việc và sinh hoạt của Tổng thống thời bấy giờ. Những khoảnh khắc quyết định đầy trăn trở ở đỉnh cao quyền lực vẫn còn được ghi dấu khắp nơi này.

Cầu Yeongdo (phía trước) và cầu Busan nối Busan với đảo Yeongdo. Gần cầu Yeongdo có Quảng trường người tị nạn được sử dụng làm không gian để ghi nhớ và giới thiệu hình ảnh Busan thời chiến. (Ảnh: Lee Jeongwoo)

Biểu tượng của sự chia ly và đoàn tụ: Cầu Yeongdo

Cầu Yeongdo là “thánh địa hy vọng” dành cho những người tị nạn tìm cách xác nhận sự sống còn của người thân.

Được xây dựng vào năm 1934, đây là cây cầu nối với đảo đầu tiên và cũng là cây cầu nâng đầu tiên của Hàn Quốc. Cây cầu này không chỉ là một công trình giao thông đơn thuần, mà còn là biểu tượng của Busan. Trong Chiến tranh Triều Tiên, làn sóng người tị nạn đổ về Busan đã biến cầu Yeongdo thành không gian tượng trưng cho nỗi đau chia ly và khát vọng đoàn tụ.

Giữa bom đạn chiến tranh, những gia đình ly tán đã cố bấu víu vào lời hẹn ước mong manh: “Nếu lạc mất nhau, hãy gặp lại ở cầu Yeongdo”. Khi đó, khu vực xung quanh cầu là một biển người đang cố tìm kiếm người thân thất lạc. Ai nấy đều cầm trên tay những mảnh giấy ghi tên và câu chuyện của mình, chờ đợi trong tuyệt vọng xen lẫn hy vọng.

Cầu Yeongdo là một di sản vừa cháy bỏng vừa da diết của dân tộc Hàn Quốc. Tại đó, con người đã nỗ lực vượt qua bi kịch chiến tranh bằng tình đoàn kết và lòng thương người.

Làng bia mộ Ami-dong tại quận Seo-gu, thành phố Busan. Ngôi làng được hình thành khi người tị nạn dựng chỗ ở trên khu nghĩa trang tập thể của người Nhật được xây trên sườn núi Cheonmasan vào năm 1906. Bia mộ và đế mộ được dùng làm tường chắn và móng nhà, từ đó nơi này mới có tên gọi “làng bia mộ”. (Ảnh: Lee Jeongwoo)

Gây dựng sự sống trên nền đất chết chóc: Khu nhà ở tị nạn bia mộ Ami-dong

Khu nhà ở tị nạn bia mộ Ami-dong là nơi thể hiện rõ nét nhất cuộc sống khốn khó của người tị nạn trong Chiến tranh Triều Tiên. Những người không nơi nương tựa đã đặt ván gỗ, dựng lều trên nền nghĩa trang tập thể của người Nhật. Bia mộ trở thành bậc thang, đế mộ trở thành móng nhà. Dấu vết của những lần sửa chữa, cơi nới nối tiếp qua thời gian được thể hiện rõ trong các lớp vật liệu kiến trúc chồng lên nhau, qua đó phản ánh từng giai đoạn của một cuộc sống vất vả.

Có thể nói đây là một khung cảnh nghịch lý khi “không gian của người chết” được chuyển hóa thành “nơi ở của người sống”. Điều đó cũng chứng minh cho sức sống mãnh liệt của con người khi không chịu từ bỏ cuộc sống trước bất cứ sự thiếu thốn nào. Đây cũng là những giá trị phổ quát mà UNESCO hướng tới.

Nghĩa trang Tưởng niệm Liên Hợp Quốc tại quận Nam-gu, thành phố Busan. Đây là nghĩa trang Liên Hợp Quốc duy nhất trên thế giới được xây dựng vào năm 1951 để an táng binh sĩ Liên Hợp Quốc hy sinh trong Chiến tranh Triều Tiên. (Ảnh: Lee Jeongwoo)

Nghĩa trang Tưởng niệm Liên Hợp Quốc duy nhất trên thế giới

Nghĩa trang Tưởng niệm Liên Hợp Quốc là nghĩa trang chính thức duy nhất của Liên Hợp Quốc trên toàn thế giới. Đây là nơi an táng các binh sĩ Liên Hợp Quốc đã hy sinh trong Chiến tranh Triều Tiên. Công trình này được xây dựng từ năm 1951 nhằm di dời những ngôi mộ rải rác trên toàn quốc vào đầu thời kỳ chiến tranh về hậu phương an toàn hơn. Trong thời chiến, khoảng 11.000 hài cốt đã được an táng tại đây. Sau chiến tranh, phần lớn được hồi hương và hiện còn khoảng 2.300 phần mộ. Hình thức an táng khác nhau tùy theo tập quán tang lễ của từng quốc gia cũng là một điểm đặc trưng của nghĩa trang này.

Hằng năm, vào lúc 11 giờ 11 phút ngày 11 tháng 11, lễ tưởng niệm “Turn Toward Busan” được tổ chức để mọi người trên khắp thế giới hướng về Nghĩa trang Tưởng niệm Liên Hợp Quốc và mặc niệm. Sự kiện này chứng minh cho việc Chiến tranh Triều Tiên không chỉ là bi kịch của bán đảo Triều Tiên, mà còn là “hiện thân của giá trị phổ quát về hòa bình” mà nhân loại cần cùng nhau gìn giữ.

Di sản của Thủ đô tạm thời Busan trong Chiến tranh Triều Tiên không đơn thuần là tập hợp các công trình kiến trúc cận đại. Đây là một tư liệu vĩ đại về tinh thần nhân loại mà ở đó, con người tái thiết hệ thống quốc gia giữa thảm họa chiến tranh, gây dựng sự sống ngay cả trên nền mộ, cũng như giành lấy hòa bình thông qua đoàn kết quốc tế. Đó cũng chính là lý do Busan xứng đáng được ghi danh là Di sản Thế giới UNESCO.

margareth@korea.kr