Thợ thủ công Hong Hyun-a gây ấn tượng với nhiều hoạt động tích cực trong việc giới thiệu vẻ đẹp của nghệ thuật khảm xà cừ truyền thống. (Ảnh: Hong Hyun-a)

Bài viết từ Phóng viên danh dự Korea.net Nguyễn Thị Vân Anh

Xà cừ được biết đến là chất liệu trang trí độc đáo với vẻ đẹp óng ánh, rực rỡ và bền vững theo thời gian. Tại Hàn Quốc, người thợ thủ công đã ứng dụng chất liệu này trong nghệ thuật khảm xà cừ truyền thống (Jagae gongye), đồng thời phát triển thành nghệ thuật sơn mài khảm xà cừ (Najeonchilgi) bằng cách kết hợp với kỹ thuật sơn mài. Đặc biệt, theo “Bách khoa toàn thư về Văn hóa Dân gian Hàn Quốc”, sơn mài khảm xà cừ phát triển rực rỡ và đạt đến đỉnh cao vào thời Goryeo (918 - 1392), qua đó trở thành một trong những nghệ thuật thủ công mỹ nghệ tiêu biểu nhất của Hàn Quốc.

Hiện nay, xà cừ không chỉ hiện diện trong các tác phẩm thủ công truyền thống mà còn được ứng dụng trong nhiều sản phẩm mang hơi thở hiện đại. Tiêu biểu có thể kể đến sticker khảm xà cừ hổ xanh và đế sạc không dây khảm xà cừ lấy cảm hứng từ sopan (bàn ăn nhỏ truyền thống của Hàn Quốc) - những mặt hàng bán chạy tại cửa hàng lưu niệm của Bảo tàng Quốc gia Hàn Quốc.

Nhằm tìm hiểu về giá trị văn hóa và sức hấp dẫn của nghệ thuật khảm xà cừ (cũng như sơn mài khảm xà cừ), phóng viên danh dự đã kết nối và trò chuyện cùng chị Hong Hyun-a. Chị Hong là thợ thủ công sở hữu chứng chỉ quốc gia dành cho người có kỹ năng tu sửa và bảo tồn di sản văn hóa truyền thống (*). Bên cạnh hoạt động sáng tạo, chị còn tích cực tham gia các chương trình giới thiệu thủ công truyền thống tại nhiều sự kiện văn hóa quy mô lớn như “Tuần lễ Thủ công mỹ nghệ 2026” - lễ hội thủ công lớn nhất Hàn Quốc, lớp học trải nghiệm dành cho các đại biểu tại APEC 2025... Đặc biệt, chị được nhiều du khách quốc tế biết đến qua các lớp học trải nghiệm khảm xà cừ tại phòng thủ công “Hwiho” ở quận Mapo (Seoul).

* Chứng chỉ quốc gia dành cho người có kỹ năng tu sửa và bảo tồn di sản văn hóa (ở đây là sơn mài khảm xà cừ) truyền thống được chứng nhận bởi Cục Di sản Quốc gia (Korea Heritage Service).


PV: Xin chị chia sẻ cơ duyên và hành trình gắn bó với nghệ thuật khảm xà cừ để độc giả có thể hiểu rõ hơn.

Xin chào quý độc giả. Tôi là Hong Hyun-a. Hiện tôi đang điều hành “Hwiho” - một phòng thủ công mỹ nghệ ở Seoul. Đây cũng là nơi tôi sáng tạo và tái hiện các tác phẩm sơn mài khảm xà cừ theo hướng hiện đại. Thật ra tôi không xuất thân gốc từ thủ công mỹ nghệ. Trước đó, tôi làm việc trong một lĩnh vực hoàn toàn khác. Dẫu vậy, tôi luôn dành sự quan tâm đặc biệt với những công việc sáng tạo và có thể thể hiện điều gì đó qua sự khéo léo của đôi tay.

Qua một cơ duyên tình cờ, tôi có cơ hội tiếp xúc với sơn mài khảm xà cừ. Vẻ đẹp rực rỡ của những mảnh xà cừ có thể phản chiếu muôn màu theo các góc ánh sáng khác nhau đã thực sự cuốn hút tôi. Từ đó, tôi bắt đầu theo đuổi loại hình thủ công này như một sở thích cá nhân. Tuy nhiên, càng tìm hiểu, tôi càng ấn tượng với những chiều sâu văn hóa và giá trị được lưu giữ trong từng tác phẩm. Niềm đam mê ấy đã đưa tôi trở thành thợ thủ công. Hiện nay, bên cạnh các hoạt động sáng tạo và giảng dạy, tôi còn tổ chức các chương trình trải nghiệm khảm xà cừ dành cho học sinh, sinh viên và du khách trong/ngoài nước. Qua đó, tôi hy vọng có thể góp phần giới thiệu và lan tỏa vẻ đẹp của thủ công truyền thống đến với nhiều người hơn.


PV: Quá trình hoàn thiện tác phẩm khảm xà cừ (Jagae gongye) và sơn mài khảm xà cừ (Najeonchilgi) thường được diễn ra như thế nào? Qua đó, xin chị làm rõ sự khác biệt giữa hai loại hình thủ công này.

Khảm xà cừ (Jagae gongye) và sơn mài khảm xà cừ (Najeonchilgi) là hai khái niệm thường được hiểu là một, song trên thực tế, giữa chúng có sự khác biệt nhất định.

Cụ thể, khảm xà cừ là loại hình thủ công sử dụng xà cừ (Jagae) được gia công từ lớp ngọc trai ở mặt trong vỏ bào ngư và ngọc trai để trang trí đồ vật. Trong khi đó, sơn mài khảm xà cừ là loại hình thủ công truyền thống đặc trưng của Hàn Quốc, kết hợp giữa “Najeon” (kỹ thuật khảm xà cừ) và “chilgi” (sản phẩm sơn mài). Có rất nhiều phương pháp khác nhau để tạo nên một tác phẩm hoàn chỉnh. Song thông thường, người thợ sẽ bắt đầu tạo hình sản phẩm bằng gỗ hoặc kỹ thuật Geonchil (*) và tạo nền bằng cách phủ sơn mài nhiều lần. Sau khi hoàn thành công đoạn này, họ tiếp tục mài thật mỏng, cắt gọt các miếng xà và gắn lên bề mặt theo đúng hoa văn thiết kế, rồi tiếp tục lặp lại nhiều lần quá trình phủ sơn mài và mài nhẵn. Cuối cùng, người thợ tiến hành đánh bóng bề mặt nhằm tạo vẻ óng ánh, dịu nhẹ nhưng vẫn có chiều sâu đặc trưng. Trên thực tế, những tác phẩm nhỏ thường mất vài tháng, trong khi các tác phẩm có quy mô lớn cần tới vài năm để hoàn thiện. Vì vậy, sơn mài khảm xà cừ không chỉ đơn thuần là một loại hình trang trí thủ công, mà là nghệ thuật được tạo nên từ thời gian và tâm huyết mà người nghệ nhân gửi gắm trong từng công đoạn.

* Geonchil (tiếng Hàn: 건칠) là kỹ thuật tạo hình bằng cách phủ vải lên khuôn đất sét, sau đó lặp lại quá trình sơn và làm khô sơn nhiều lần.


PV: Thưa chị, các sản phẩm khảm xà cừ thường được dùng cho những vật dụng nào? Có sự thay đổi nào trong cách ứng dụng giữa quá khứ và hiện tại không?

Trước đây, sản phẩm khảm xà cừ chủ yếu được dùng để trang trí các đồ nội thất truyền thống của Hàn Quốc như rương (bandaji), tủ quần áo (jangnong), hòm (ham), hòm đựng sách/tài liệu (mungap), bàn trang điểm có gương (gyeongdae); cũng như các vật dụng trong lễ cưới. Đặc biệt, trong cung đình và tư gia của tầng lớp quý tộc thời xưa, những vật dụng được trang trí bằng xà cừ là biểu tượng cho sự cao quý và địa vị. Ngày nay, các sản phẩm này hiện diện trong nhiều vật dụng khác nhau, từ hộp đựng trang sức, tác phẩm nghệ thuật, đến phụ kiện thời trang… Vì vậy, nếu trước đây xà cừ từng được xem là chất liệu trang trí cao cấp, thì bây giờ khi kết hợp cùng thiết kế hiện đại, chúng trở thành một nội dung văn hóa mà bất cứ ai cũng có thể dễ dàng tiếp cận trong đời sống thường ngày.


PV: Các chất liệu văn hóa đặc trưng của Hàn Quốc thường được sử dụng và vai trò của chúng trong việc tạo nên sức hấp dẫn cho loại hình thủ công dùng xà cừ là họa tiết trang trí này?

Với sơn mài khảm xà cừ, chúng ta dễ dàng bắt gặp những họa tiết được lấy cảm hứng từ tự nhiên như “Thập trường sinh” (Sipjangsaeng), phong cảnh sơn thủy, hạc, phượng hoàng, hoa mẫu đơn, hoa sen, cây thông… Trong văn hóa Hàn Quốc, những họa tiết này không chỉ mang giá trị trang trí mà còn gửi gắm khát vọng về sự trường thọ, bình an, hạnh phúc và thịnh vượng. Theo tôi, chính triết lý đề cao sự hòa hợp, thay vì chinh phục hay cường điệu hóa thiên nhiên này là đặc trưng nổi bật của nghệ thuật thủ công truyền thống.

Bên cạnh đó, xà cừ vốn là chất liệu được tạo nên từ tự nhiên. Chúng có thể phản chiếu những màu sắc khác nhau tùy theo ánh sáng mà không cần đến bất kỳ màu nhân tạo nào. Vì vậy, tôi cho rằng việc tận dụng và tôn vinh vẻ đẹp vốn có của tự nhiên chính là một trong những giá trị thẩm mỹ cốt lõi của nghệ thuật thủ công truyền thống. 

Các tác phẩm khảm xà cừ thường tái hiện những họa tiết được lấy cảm hứng từ tự nhiên, đồng thời lồng ghép nhiều biểu tượng văn hóa đặc trưng của Hàn Quốc. (Ảnh: Hong Hyun-a)

PV: Xu hướng “Newtro” (tái diễn giải các yếu tố quá khứ bằng góc nhìn và cảm quan hiện đại) hiện được người trẻ Hàn Quốc đón nhận tích cực. Các tác phẩm khảm xà cừ với những họa tiết và câu chuyện truyền thống đã và đang kết nối thị hiếu này như thế nào?

Trước đây, khảm xà cừ được xem là loại hình thủ công gắn liền với thế hệ lớn tuổi. Song, gần đây, tôi cho rằng giới trẻ đang tiếp nhận khảm xà cừ theo những cách riêng và mới mẻ. Cụ thể, thế hệ MZ (những người có năm sinh từ 1981-2010) không nhìn nhận truyền thống như một giá trị cũ kỹ. Thay vào đó, họ tái diễn giải nó theo những cách rất riêng và mới mẻ. Bên cạnh họa tiết truyền thống quen thuộc, những mảnh khảm xà cừ được lồng ghép trong các thiết kế hiện đại với phong cách tối giản và các hình thức biểu đạt mang tính trừu tượng, từ đó tạo nên những sức hấp dẫn mới. Bên cạnh đó, thế hệ MZ cũng đặc biệt coi trọng các trải nghiệm có tính tương tác trực tiếp. Vì vậy, các hoạt động trải nghiệm khảm xà cừ - nơi người tham gia có thể tự tay thiết kế sản phẩm - đang được đón nhận như một trải nghiệm văn hóa độc đáo.


PV: Nghệ thuật khảm xà cừ truyền thống của Hàn Quốc có lịch sử phát triển lâu đời. Vậy theo chị, loại hình thủ công này có ý nghĩa như thế nào với người Hàn Quốc?

Với tôi, khảm xà cừ là di sản văn hóa chứa đựng quan niệm thẩm mỹ và đời sống tinh thần của người Hàn Quốc. Những mảnh xà cừ sở hữu vẻ đẹp rực rỡ nhưng không phô trương; tinh tế, dịu dàng nhưng vẫn đầy sức sống. Vẻ đẹp ấy phản ánh tinh thần tiết chế và cân bằng - những giá trị mà văn hóa truyền thống Hàn Quốc luôn theo đuổi.

Đặc biệt, để hoàn thiện một tác phẩm sơn mài khảm xà cừ, nghệ nhân phải trải qua rất nhiều công đoạn tỉ mỉ và công phu. Vì vậy, loại hình nghệ thuật này chứa đựng tinh thần đề cao giá trị của cả quá trình sáng tạo, thay vì chỉ tập trung vào thành quả của thủ công truyền thống Hàn Quốc. Đồng thời, sơn mài khảm xà cừ không đơn thuần chỉ là một sản phẩm thủ công mỹ nghệ, mà là biểu tượng văn hóa phản ánh lối sống, mỹ cảm và cách người Hàn Quốc trân trọng thời gian.

Hình ảnh hộp đựng trang sức sơn mài khảm xà cừ được tạo nên dưới đôi bàn tay khéo léo của thợ thủ công Hong. Theo chị, sơn mài khảm xà cừ được xem là một biểu tượng văn hóa phản ánh lối sống, mỹ cảm và cách người Hàn Quốc trân trọng thời gian. (Ảnh: Hong Hyun-a)

PV: Được biết, chị đã và đang tích cực giới thiệu khảm xà cừ truyền thống qua các lớp học tại trường đại học và những sự kiện văn hóa có quy mô lớn. Trong số đó, có kỷ niệm nào mà chị đặc biệt nhớ không?

Một trong những kỷ niệm để lại cho tôi nhiều cảm xúc nhất là lớp học trải nghiệm làm Norigae (một loại phụ kiện truyền thống thường được sử dụng khi mặc Hanbok) khảm xà cừ cho các đại biểu quốc tế trong một sự kiện liên quan đến APEC 2025 tại Gyeongju vào năm ngoái. Trong đó, người tham gia đến từ nhiều quốc gia khác nhau. Trong lần đầu tiếp xúc với nghệ thuật khảm xà cừ của Hàn Quốc, họ không tránh khỏi sự bỡ ngỡ ban đầu. Tuy nhiên, sau khi thấy những mảnh xà cừ đổi màu dưới ánh sáng, họ không giấu được sự ngạc nhiên và thích thú. Ngoài ra, có nhiều người tham gia nói rằng họ sẽ tặng chiếc Norigae này cho gia đình. Chia sẻ này mang lại cho tôi niềm vui và sự tự hào vô cùng lớn. Qua trải nghiệm tại lớp học, tôi nhận ra thủ công truyền thống có thể trở thành thứ ngôn ngữ có sức mạnh gắn kết các nền văn hóa và con người với nhau. 

Chị Hong Hyun-a đã và đang tích cực giới thiệu khảm xà cừ truyền thống qua các lớp học tại trường đại học và các sự kiện văn hóa có quy mô lớn. Trên đây là hình ảnh lớp học trải nghiệm khảm xà cừ tại trường đại học Kyung Hee. (Ảnh: Hong Hyun-a)

Bên cạnh đó, lớp học trải nghiệm làm Norigae khảm xà cừ trong một sự kiện liên quan đến APEC 2025 là một trong những kỷ niệm đáng nhớ nhất với chị. (Ảnh: Hong Hyun-a)

PV: Phản ứng của khách du lịch trong các buổi học trải nghiệm khảm xà cừ tại “Hwiho” như thế nào và đâu là điểm thu hút họ?

Cũng giống nhiều người tham gia lớp học trải nghiệm làm Norigae khảm xà cừ (trong phần trả lời phía trên), các vị khách tại “Hwiho” có ấn tượng đặc biệt nhất với sự thay đổi màu sắc của xà cừ dưới những góc ánh sáng khác nhau. Ngoài ra, họ cũng thể hiện sự hứng thú với quá trình tỉ mỉ gắn từng mảnh xà cừ nhỏ để hoàn thiện tác phẩm. Tôi nghĩ trải nghiệm này phần nào giúp họ có cơ hội trực tiếp sáng tạo và trải nghiệm văn hóa Hàn Quốc bằng đôi tay, bên cạnh các hoạt động tham quan khác. Sau khi lớp học kết thúc, nhiều vị khách nâng niu sản phẩm và nói rằng “Đây chính là món quà lưu niệm đặc biệt nhất trong chuyến du lịch Hàn Quốc”. Lời tâm sự chân thành ấy là điều khiến tôi nhớ nhất. 

PV: Chị mong các tác phẩm của mình sẽ được nhớ đến với ý nghĩa như thế nào?

Tôi mong các tác phẩm sẽ được nhớ đến như những sáng tạo có khả năng kết nối truyền thống và hiện đại, tức vừa tôn trọng vẻ đẹp của nghệ thuật sơn mài khảm xà cừ truyền thống, vừa có thể hòa quyện một cách tự nhiên trong đời sống hiện đại. Ngoài ra, tôi cũng hy vọng các bạn có thể cảm nhận vẻ đẹp thẩm mỹ, những giá trị văn hóa đặc sắc của Hàn Quốc, cũng như tâm huyết mà nghệ nhân gửi gắm qua từng tác phẩm. 

PV: Từ đó, xin chị chia sẻ những dự định và kế hoạch giới thiệu thủ công truyền thống của Hàn Quốc trong thời gian tới!

Theo tôi, chúng ta lưu giữ vẻ đẹp vốn có của nghệ thuật thủ công truyền thống, nhưng cũng đồng thời tìm cách để những giá trị ấy có thể hòa nhập một cách tự nhiên vào không gian và nhịp sống hiện đại. Trên tinh thần đó, tôi sẽ tiếp tục sáng tạo các tác phẩm từ những chất liệu truyền thống như xà cừ và sơn mài, nhưng qua hình khối và thiết kế hiện đại, đồng thời gửi gắm vào đó những câu chuyện của thời đại. Thông qua các tác phẩm, tôi cũng hy vọng có thể phần nào cho thấy giá trị của thủ công mỹ nghệ truyền thống - loại hình nghệ thuật sống động, liên tục phát triển ở hiện tại hơn là di sản văn hóa đóng băng ở một thời kỳ nhất định. Đặc biệt, với khả năng biến đổi sắc màu theo ánh sáng của xà cừ, cũng như sự sâu lắng và đằm thắm tăng dần theo thời gian của sơn mài, tôi tin chúng sẽ mang lại những rung động nhất định cho người thưởng thức. 

Bên cạnh đó, trong thời gian tới, tôi muốn tạo ra những tác phẩm dựa trên chất liệu và thẩm mỹ mang đậm bản sắc Hàn Quốc, đồng thời vượt qua rào cản ngôn ngữ và quốc tịch để bất cứ ai cũng có thể đồng điệu. Tôi sẽ nỗ lực đưa nghệ thuật sơn mài khảm xà cừ của Hàn Quốc đến gần hơn với bạn bè quốc tế thông qua các triển lãm tại nước ngoài và các hoạt động giao lưu văn hóa khác nhau. Từ đó, tôi mong rằng các tác phẩm này sẽ trở thành cầu nối nhỏ gắn kết thủ công mỹ nghệ truyền thống của Hàn Quốc với thế giới. 

PV: Hy vọng trong tương lai, nghệ thuật khảm xà cừ và sơn mài khảm xà cừ sẽ được nhiều người biết đến hơn. Đồng thời, những câu chuyện gìn giữ nghề truyền thống của người thợ thủ công cũng sẽ nhận được nhiều sự quan tâm và đón nhận tích cực. Qua đây, mình cũng xin gửi lời cảm ơn chân thành nhất tới chị Hong Hyun-a vì đã dành thời gian quý báu tham gia phỏng vấn cùng phóng viên danh dự Korea.net. Chúc chị có thật nhiều sức khỏe và gặt hái thêm những thành công mới trên hành trình lan tỏa vẻ đẹp và giá trị của nghệ thuật thủ công truyền thống. 

uyen81@korea.kr

* Bài viết này đã được viết bởi một phóng viên danh dự của Korea.net. Đoàn phóng viên danh dự chúng tôi có mặt ở khắp nơi trên thế giới, và họ luôn nỗ lực để chia sẻ tình yêu và lòng nhiệt huyết đối với tất cả mọi thứ của Hàn Quốc với Korea.net.