gnb content footer

Cột

Giải pháp của tranh chấp giữa Hàn-Nhật là gì vì vấn đề bồi thường cho các nạn nhân lao động cưỡng bức?

YangKeeeho_profile.jpg



Giáo sư Yang Keeho
Đại học Sungkonghoe

Hiện tại, quan hệ Hàn Quốc với Nhật Bản đang rơi vào điểm thấp nhất kể từ khi hai nước bình thường hóa quan hệ song phương vào năm 1965. Chính phủ Nhật Bản đã áp đặt biện pháp hạn chế xuất khẩu đối với Hàn Quốc như một hình thức trả đũa kinh tế, thậm chí đẩy mạnh việc đưa Hàn Quốc khỏi “danh sách trắng” bao gồm các nước được hưởng ưu đãi về quy định xuất khẩu. Trên thực tế, những hành động như vậy của Nhật Bản hoàn toàn đi ngược lại sự cam kết về “một chính sách thương mại một cách tự do, công bằng và không phân biệt đối xử” của Thủ tướng Nhật Bản Abe Shinzo được công bố vào tháng 7 tại Hội nghị thượng đỉnh G20 ở Osaka. Sau khi kết thúc Thế chiến thứ 2, trật tự toàn cầu về thương mại tự do đã đóng vai trò là một chỗ dựa quan trọng nhất trong nền kinh tế thế giới cũng như là trụ cột duy trì sự thịnh vượng kinh tế của cả Hàn Quốc và Nhật Bản. Theo một báo cáo của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) vào năm ngoái, Nhật Bản đã đứng thứ 4 và Hàn Quốc cũng đứng thứ 6 về khối lượng xuất khẩu toàn cầu, sự thật này chứng minh rằng cả hai nước chiếm thành phần quan trọng của nền kinh tế thế giới. Kim ngạch thương mại giữa hai nước đã đạt ước tính 85 tỷ USD trong năm 2018, lớn hơn so với kim ngạch thương mại giữa Anh và Pháp. Tuy nhiên, Hàn Quốc có thâm hụt thương mại tích lũy 600 tỷ USD với Nhật Bản kể từ năm 1965. Khi cân nhắc thâm hụt thương mại nặng nề này, quyết định hạn chế xuất khẩu không công bằng của Nhật Bản sẽ gây tổn hại rất lớn cho nguyên tắc thương mại tự do và là một hành vị không thông thường.

Những hạn chế xuất khẩu như vậy của chính phủ Nhật Bản cũng vô cùng phi đạo đức. Nhật Bản rõ ràng đã bỏ qua nỗi đau khổ và vết thương của các nạn nhân lao động cưỡng bức, những người đã chiến đấu với chính phủ và các công ty Nhật Bản trong vòng 20 năm thông qua các đấu tranh về việc bị cưỡng bức lao động tàn nhẫn. Bất chấp tuyên bố của Nhật Bản rằng tìm cách bảo vệ các công ty Nhật Bản, không có doanh nghiệp Nhật Bản nào ở Hàn Quốc đã chịu một tình huống phi lý hoặc thiệt hại thực tế. Dự đoán là yêu cầu của các nạn nhân lao động cưỡng bức để chuyển nhượng tài sản có trụ sở tại Hàn Quốc của công ty Nhật Bản sẽ nhận phán quyết của Tòa án tối cao Hàn Quốc vào tháng 1 hoặc tháng 2 năm sau, vì các phiên tòa đã bắt đầu ở các tòa án cấp dưới. Trong thực tế, tình hình các công ty Nhật Bản tại Hàn Quốc không bị thiệt hại nào cả, quyết định kiềm chế xuất khẩu của Nhật Bản không thể chối cãi rằng đó là một biện pháp sai lầm trong bối cảnh Hàn Quốc được coi là nước láng giềng quan trọng nhất của Nhật Bản.

Ngoài ra, Nhật Bản ngày 2/8 đã thực hiện trả đũa kinh tế bổ sung thông qua việc loại bỏ Hàn Quốc khỏi danh sách trắng - một hệ thống cung cấp ưu đãi về quy định xuất khẩu cho các quốc gia được bắt đầu từ năm 2004. Nhật Bản đã biện minh cho hành động này bằng cách cáo buộc Hàn Quốc không tiến hành đầy đủ về việc kiểm soát xuất khẩu các mặt hàng chiến lược cùng với lệnh trừng phạt đối với Triều Tiên. Tuy nhiên, Hàn Quốc đã trung thành tuân thủ các lệnh trừng phạt như vậy theo nghị quyết của Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc (UNSC) và cũng quản lý hệ thống kiểm soát xuất khẩu các mặt hàng chiến lược một cách chặt chẽ hơn so với Nhật Bản. Thêm vào đó, Nhật Bản cũng đã không chấp thuận sự đề nghị vào ngày 12/7 của Hàn Quốc rằng điều tra song phương về những điều vi phạm trong việc kiểm soát xuất khẩu của hai nước với hội đồng chuyên gia UNSC hoặc các tổ chức quốc tế liên quan.

Bước đột phá nằm ở việc giải quyết vấn đề bồi thường cho các nạn nhân lao động cưỡng bức, điểm tranh chấp lớn nhất giữa Hàn Quốc và Nhật Bản. Trong cuộc đàm phán cho hiệp định về quyền yêu sách vào năm 1965, cả hai bên không bao giờ đồng ý về việc thực dân được xảy ra do Nhật Bản từ năm 1910-45 của Nhật Bản trên bán đảo Hàn có hợp pháp hay không. Vào tháng 10 năm ngoái, Tòa án tối cao Hàn Quốc đã đưa ra phán quyết rằng việc sáp nhập bán đảo Hàn vào năm 1910 là bất hợp pháp nhưng trong khi đó, lập trường của chính phủ Nhật Bản tiếp tục cho rằng đó là hợp pháp dựa trên luật pháp quốc tế. Vì thế, dù một Ủy ban trọng tài để thỏa luận về vấn đề này sẽ được thành lập, cuộc đối thoại rất có khả năng bị phá vỡ vì khoảng cách lớn về ý kiến giữa hai nước. Hơn nữa, Nhật Bản đã nhấn mạnh việc thiết lập ủy ban đó nhưng họ chưa bao giờ không chỉ định những gì ủy ban phải phân xử.

Một phương pháp giải quyết khác là nộp hồ sơ lên Tòa án Công lý Quốc tế (ICJ), nhưng việc này sẽ mất hơn 3 năm. Hầu hết các nạn nhân cưỡng bức lao động đều ở độ tuổi 90 và do đó có thể qua đời trong khi chờ kết quả. Tính đến tháng 2 năm ngoái, số nạn nhân sống sót ước tính khoảng 5.200 người, ít hơn vài trăm người trong số đó dự kiến sẽ tồn tại khi ICJ đưa ra phán quyết 3 năm sau đó. Đây cũng sẽ là một giải pháp rất vô nhân đạo và tàn nhẫn, và cũng như sẽ trở thành một gánh nặng tài chính nặng nề đối với cả hai nước. Việc sắp xếp và dịch tất cả tài liệu và dữ liệu sẽ mất hơn một năm và làm gia tăng cuộc chiến tâm lý giữa hai nước. Và nếu xảy ra trường hợp một trong hai quốc gia thua, nó sẽ chịu một đòn chí tử.

Do đó, hai nước nên tôn trọng phán quyết của bộ tư pháp và quá trình tố tụng dân sự, hơn nữa hai nước phải tìm ra một bước đột phá bằng cách giới hạn giải quyết vấn đề tới hai bên. Hai nước vấn có ý kiến lệch nhau, nhưng nếu ít nhất họ có thể đồng ý về việc không đưa vấn đề đến ICJ, điều này sẽ giúp đạt được một giải pháp chính trị hiệu quả hơn. Về vấn đề này, chính phủ Hàn Quốc cần đưa ra đề xuất cụ thể hơn so với các giải pháp đã được đưa ra vào ngày 19/6 vừa qua. Hơn nữa, Hàn Quốc nên tạo ra một hệ thống quản trị với các nạn nhân và nguyên đơn, cả hai đã chiến đấu trong một cuộc chiến pháp lý trong 20 năm qua cũng như 16 công ty Hàn Quốc bao gồm POSCO được hưởng lợi từ hiệp định về quyền yêu sách. Giải pháp cũng nên bao gồm các biện pháp cải thiện quan hệ song phương cũng như việc bồi thường cho các nạn nhân.

Một lần và mãi mãi, Nhật Bản phải từ bỏ các tuyên bố của mình rằng vấn đề bồi thường đã được giải quyết thông qua hiệp định về quyền yêu sách giữa hai nước được ký vào năm 1965. Bây giờ, các nỗ lực song phương của hai nước chính là một điều quan trọng nhất để vượt qua những khó khắn hiện có. Các công ty Nhật Bản cũng nên tham gia vào quỹ chung Hàn-Nhật được đề xuất vì các nạn nhân từ lâu đã tìm kiếm một lời xin lỗi và bồi thường thích hợp từ chính phủ và các công ty Nhật Bản. Nội dung của lời xin lỗi và bồi thường của các công ty Nhật Bản đối với nạn nhân lao động cưỡng bức nên vừa rõ ràng vừa dứt khoát. Nói một cách đơn giản, hai nước cần thiết hứa hẹn rằng các công ty Nhật Bản cần tự nguyện đồng ý về việc bồi thường cho các nạn nhân được nêu trong phán quyết của Tòa án tối cao Hàn Quốc; chấm dứt cuối cùng về việc bồi thường cho các nạn nhân cá nhân bao gồm vấn đề thời gian có hiệu lực trong ba năm; các vụ kiện bổ sung hoặc sự công bằng của bồi thường cá nhân nên được hoàn thiện thông qua các hành động pháp lý của phía Hàn Quốc. Bây giờ đúng là một thời điểm quan trọng mà cần thiết thái độ và sự nỗ lực một cách lạnh lùng và khách quan của các nhà lãnh đạo, các cơ quan ngoại giao và toàn nhân dân hai nước.

Ông Yang Keeho là giáo sư của khoa Nhật Bản học Trường đại học Sungkonghoe.

Biên dịch: Phóng viên Park Hye Ri

Danh sách

Cơ quan trực thuộc Truyền thông toàn cầu và Phòng Nội dung,  Liên hệ